C. auris còn được gọi là nấm "siêu kháng thuốc" bởi nó có thể kháng hầu hết các loại thuốc chống nấm hiện có. Ảnh: CDC

Nghiên cứu sinh Phan Cảnh Trình và các đồng nghiệp tại Đại học Y Vienna mới đây đã tìm ra "chiêu" mà nấm Candida auris, được gọi là nấm "siêu kháng thuốc", sử dụng để sống sót.

Nhờ khả năng bám dính mạnh mẽ, C. auris có thể tồn tại trên các bề mặt da người và thiết bị y tế trong thời gian dài trước khi lây lan sang bệnh nhân.

Đối với những bệnh nhân có hệ miễn dịch yếu, việc nấm bám vào và gây nhiễm trùng có thể đe dọa tính mạng, với tỷ lệ tử vong có thể lên đến 70%. Tuy nhiên, C. auris không gây hại cho người khỏe mạnh.

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã đưa C. auris vào nhóm nấm ưu tiên cần được nghiên cứu do nó có thể hình thành khả năng kháng hầu hết các loại thuốc chống nấm hiện có.

Vài năm trở lại đây, số ca nhiễm nấm C. auris tăng nhanh chóng. Ở Mỹ, C. auris trở thành tác nhân nấm đầu tiên được công nhận là "mối đe dọa kháng khuẩn khẩn cấp", sau khi Cơ quan Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC) xác định khoảng 7.000 trường hợp trên khắp cả nước vào năm 2025.

Việt Nam ghi nhận các ca lâm sàng nhiễm nấm C. auris đầu tiên vào năm 2024 - 4 tại Khoa Hô hấp, Bệnh viện Chợ Rẫy (TP HCM) và 6 tại Khoa Hồi sức tích cực, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương.

Hiện chưa có nghiên cứu quy mô nào khảo sát tình trạng nhiễm nấm C. auris tại các bệnh viện Việt Nam, song nhiều chuyên gia cảnh báo rằng ngành y tế cần quan tâm đến loại nấm này vì nó đang trở thành mối đe dọa sức khỏe toàn cầu và sẽ gây ra gánh nặng lớn cho hệ thống chăm sóc sức khỏe các nước.

Trong nghiên cứu mới, tác giả chính Phan Cảnh Trình đã xác định enzyme carbonic anhydrase là mắt xích quan trọng giúp nấm C.auris khai thác CO₂ như một tín hiệu chuyển hóa, qua đó thúc đẩy hoạt động tạo năng lượng ở ty thể, vốn được ví như "nhà máy điện" của tế bào. Nhờ cơ chế này, C. auris có thể duy trì sự sống và tăng khả năng chống chịu trong môi trường khắc nghiệt, bao gồm cả tình trạng thiếu dinh dưỡng và bị tấn công bởi các liệu pháp kháng nấm.

"Candida auris sử dụng một lượng CO₂ rất nhỏ để duy trì năng lượng và sống sót dưới áp lực từ thuốc kháng nấm. Khả năng này giúp nấm sống sót lâu dài, đặc biệt là trên bề mặt da," GS Adelheid Elbe-Bürger thuộc Khoa Da liễu, Đại học Y Vienna, người đứng đầu một trong hai nhóm tham gia nghiên cứu, giải thích.

Đồng thời, các nhà khoa học nhận thấy việc ức chế cytochrome bc1 trong ty thể gây suy yếu quá trình sản xuất năng lượng của nấm và tăng hiệu quả của amphotericin B (AMB), một trong những thuốc kháng nấm quan trọng còn lại, để điều trị nhiễm trùng C. auris. Và họ đã tìm ra hợp chất hóa học mới có khả năng ức chế cytochrome bc1, đặt nền tảng cho việc phát triển các loại thuốc kháng nấm mới trong tương lai.

"Kết quả của chúng tôi cho thấy có thể tấn công nấm bằng những phương thức hoàn toàn mới. Sự kết hợp giữa ức chế chuyển hóa và tăng cường hiệu quả của amphotericin B mở ra những triển vọng đầy hứa hẹn cho các liệu pháp điều trị mới," Karl Kuchler thuộc Max Perutz Labs, trưởng nhóm nghiên cứu còn lại, chia sẻ.

Ngoài ra, nghiên cứu cũng phát hiện C. auris hợp tác với một số vi khuẩn urease dương tính trong hệ vi sinh vật trên da. Đây là những vi khuẩn tạo ra enzyme urease, nhờ đó có thể phân giải urê từ mồ hôi thành CO₂, cung cấp thêm năng lượng cho nấm. Mối quan hệ này giúp giải thích vì sao C. auris lại dễ dàng bám dính và lây lan trong bệnh viện.

Từ góc độ phòng ngừa nhiễm trùng, phát hiện mới gợi ý rằng ức chế hoạt động của enzyme urease ở vi khuẩn có thể làm giảm nồng độ CO₂ trên da, khiến C. auris khó bám dính và phát triển.

Các phát hiện nói trên đã được công bố trên tạp chí Nature Microbiology.