Thông qua việc phân tích một kho dữ liệu khổng lồ về thảm họa (EM-DAT), BB Cael đã tinh lọc và tập trung vào 1.974 sự kiện khí hậu cực đoan - lũ lụt, bão và nhiệt độ khắc nghiệt - đã cướp đi sinh mạng của gần một triệu người (940.895 ca tử vong) và gây ra những tổn thất nhân văn, kinh tế không thể đong đếm. Bằng cách loại trừ các yếu tố ngoại lai như động đất, núi lửa hay dịch bệnh, nghiên cứu đã khoanh vùng chính xác tác động tàn khốc của các hiện tượng khí hậu, nhấn mạnh sự cấp bách trong việc đối phó với cuộc khủng hoảng này.

Phân tích sâu hơn cho thấy bức tranh đa dạng về sự tàn phá trên các châu lục. Châu Á, với 1.215 sự kiện, trở thành tâm điểm của các thảm họa khí hậu, phản ánh sự mong manh của các khu vực đông dân cư trước sự gia tăng cường độ và tần suất của các hiện tượng thời tiết cực đoan. Châu Phi, dù có số lượng sự kiện ít hơn (270), nhưng lại đối mặt với những hậu quả nặng nề về sinh mạng và thiệt hại tài sản trên mỗi sự kiện. Nghiên cứu cũng làm nổi bật vai trò quan trọng của các tiêu chí lựa chọn dữ liệu: chỉ những sự kiện có từ 30 người chết trở lên mới được xem xét, đảm bảo rằng bức tranh tổng thể phản ánh đúng mức độ nghiêm trọng và tác động lan tỏa của các thảm họa này, đồng thời loại bỏ các sự kiện có quy mô nhỏ hơn nhưng vẫn cần được quan tâm.

Đáng chú ý, nghiên cứu đã chỉ ra xu hướng gia tăng đáng báo động của các sự kiện liên quan đến nhiệt độ cực đoan (300 sự kiện), lũ lụt (1.088 sự kiện) và bão (586 sự kiện). Sự phân bố không đồng đều này cho thấy những vùng địa lý khác nhau chịu những tác động khác nhau, đòi hỏi những chiến lược ứng phó linh hoạt và phù hợp. Từ đó, nghiên cứu không chỉ cung cấp một cái nhìn định lượng về thiệt hại do biến đổi khí hậu gây ra mà còn là lời cảnh tỉnh, thôi thúc cộng đồng quốc tế và các nhà hoạch định chính sách hành động quyết liệt, khẩn trương hơn nữa để giảm thiểu tác động, bảo vệ sinh mạng và tài sản của con người trước thảm họa khí hậu ngày càng gia tăng.

Ứng dụng Lý thuyết Đuôi để lượng hóa tác động của biến đổi khí hậu

Nghiên cứu tiên phong của BB Cael tại Đại học Chicago đã áp dụng Lý thuyết Phân phối Pareto Tổng quát (GPD) - một công cụ toán học mạnh mẽ chuyên phân tích các "đuôi" dữ liệu - để lượng hóa quy mô thực sự của các trường hợp tử vong do biến đổi khí hậu gây ra kể từ năm 1988. Bằng cách tập trung vào những sự kiện cực đoan nhất, chiếm phần lớn số ca tử vong, GPD đã cung cấp một bức tranh chính xác về tần suất và mức độ nguy hiểm của các thảm họa khí hậu. Việc chọn lọc dữ liệu theo các tiêu chí nghiêm ngặt (từ 30 người chết trở lên, trong khoảng thời gian 1988-2024, và chỉ các hiện tượng khí hậu, thủy văn, khí tượng) đã đảm bảo tính khách quan và tin cậy của kết quả, cho phép phân tích xu hướng theo từng khu vực và từng loại hình thiên tai.

Châu Á: Biến nguy thành cơ, cứu sống hàng trăm nghìn người

Điểm nhấn đáng kinh ngạc nhất từ phân tích của Cael là tại châu Á: mặc dù tần suất lũ lụt và bão không giảm, mức độ gây tử vong đã giảm đáng kể. Điều này được lý giải bởi sự gia tăng các biện pháp giảm thiểu tính dễ bị tổn thương và tăng cường khả năng thích ứng. Ước tính, những nỗ lực này đã cứu sống khoảng 350.000 người trong giai đoạn 1988-2024. Cụ thể, tỉ lệ tử vong do lũ lụt và bão tại châu Á đã giảm 40% (với khoảng tin cậy 95% từ 30% đến 52%), ngay cả khi không tính đến tác động của biến đổi khí hậu làm tăng lượng mưa cực đoan.

Châu Phi và Châu Âu: Xu hướng trái ngược và những sự kiện ngoại lệ

Trong khi đó, ở châu Phi, các sự kiện lũ lụt gây chết người đang trở nên thường xuyên hơn. Tuy nhiên, một phân tích riêng biệt đã chỉ ra rằng cơn bão Daniel (gây ra khoảng 13.200 ca tử vong tại Libya vào tháng 9/2023) là một sự kiện ngoại lệ hiếm gặp, không phản ánh xu hướng chung về số người chết do bão ở châu lục này. Ngược lại, ở châu Âu, các đợt nắng nóng đang ngày càng trở nên nguy hiểm hơn. Mặc dù dân số chỉ tăng nhẹ, các đợt nắng nóng xảy ra thường xuyên hơn và có xu hướng dịch chuyển thời điểm tử vong sang mùa xuân và mùa hè, cho thấy sự gia tăng tính nguy hiểm của các hiện tượng thời tiết cực đoan.

Châu Mỹ và những câu hỏi còn bỏ ngỏ

Điều đáng lưu ý là phân tích của Cael không tìm thấy bất kỳ xu hướng có ý nghĩa thống kê nào ở châu Mỹ về số người chết do các hiện tượng khí hậu cực đoan. Sự ngạc nhiên của Cael trước con số giảm tử vong đáng kinh ngạc ở châu Á cho thấy nghiên cứu này không chỉ là một bài tập thống kê mà còn là một nguồn cảm hứng, mở ra những hướng đi mới trong việc ứng phó hiệu quả với biến đổi khí hậu.