Vĩnh Long, một tỉnh thuộc vùng đồng bằng sông Cửu Long, không chỉ nổi bật với các di tích lịch sử mà còn với những giá trị văn hóa độc đáo. Tuy nhiên, hiện nay, sự phát triển du lịch tại đây chủ yếu dựa vào các giá trị tự nhiên mà chưa khai thác hết tiềm năng của các giá trị văn hóa (Dương Thị Loan, Phùng Anh Kiên, 2024). Chính vì vậy, việc nghiên cứu và đánh giá tài nguyên văn hóa phục vụ cho phát triển du lịch tại Vĩnh Long trở nên cấp thiết. Đánh giá tài nguyên du lịch văn hóa là một yếu tố then chốt trong chiến lược phát triển du lịch bền vững. Nguyễn Đức Thắng (2022) chỉ ra mối quan hệ mật thiết giữa “công nghiệp văn hóa” và “du lịch văn hóa” nhấn mạnh rằng khai thác các giá trị văn hóa không chỉ giúp bảo tồn và phát huy di sản văn hóa mà còn thúc đẩy phát triển kinh tế, nâng cao nhận thức cộng đồng và tạo ra các giá trị xã hội tích cực. Nghiên cứu này sẽ tập trung vào việc đánh giá tài nguyên văn hóa của tỉnh Vĩnh Long để khai thác phát triển du lịch theo hướng bền vững. Sử dụng các phương pháp đánh giá tiên tiến không chỉ mang lại kết quả chính xác và tin cậy mà còn đóng góp vào việc xây dựng chiến lược phát triển du lịch văn hóa lâu dài và hiệu quả tại địa phương.

Du lịch văn hóa là loại hình đặc biệt giúp nâng cao giá trị tài nguyên văn hóa thông qua việc khám phá di tích và sự kiện văn hóa. Theo Tổ chức Du lịch thế giới (UNWTO), nó bao gồm các hoạt động liên quan đến nghệ thuật, lễ hội, và di tích, trong khi Hội đồng Di tích và Di chỉ Quốc tế (ICOMOS) nhấn mạnh vai trò của việc bảo tồn di sản (Trần Thuý Anh, 2014). Phát triển du lịch văn hóa không chỉ bảo tồn mà còn tôn vinh các giá trị truyền thống, đồng thời thúc đẩy kinh tế - xã hội địa phương (Quốc hội, 2017). Tài nguyên du lịch văn hóa bao gồm di tích lịch sử, kiến trúc, lễ hội và các giá trị văn hóa khác, tạo cơ sở để phát triển du lịch.

Vĩnh Long sở hữu tiềm năng lớn cho phát triển du lịch văn hóa nhờ vào nhiều di tích lịch sử, văn hóa, cùng với đội ngũ lao động giàu kinh nghiệm. Tỉnh có hơn 750 di tích, trong đó 13 di tích cấp quốc gia và 54 di tích cấp tỉnh, với các điểm nổi bật như Văn Thánh miếu, Lăng ông Nguyễn Văn Tồn, và Bảo tàng Vĩnh Long. Ngoài ra, theo Cổng thông tin điện tử Sở Nông nghiệp Phát triển Nông thôn tỉnh Vĩnh Long, 2022, Vĩnh Long có hơn 100 làng nghề, trong đó 28 làng nghề được công nhận, nổi bật là làng nghề làm gạch gốm tại Mang Thít và làng nghề tàu hủ ky ở Bình Minh. Tỉnh còn tổ chức nhiều lễ hội dân gian như lễ hội Kỳ Yên và lễ Okombok, phản ánh sự giao thoa văn hóa của các dân tộc Kinh, Khmer và Hoa (Nguyễn Chiến, 2019). Thông tin từ Trung tâm Thông tin Xúc tiến du lịch, Vĩnh Long cũng phát triển mạnh nghệ thuật đờn ca tài tử và hát bội, với gần 900 câu lạc bộ đờn ca tài tử, góp phần bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa. Các sự kiện văn hóa - nghệ thuật như lễ hội Lăng Ông Tiền quân Thống chế Điều bát Nguyễn Văn Tồn và Ngày hội Du lịch Việt Nam cũng giúp quảng bá hình ảnh du lịch của tỉnh. Những yếu tố này tạo nên nền tảng vững chắc cho việc phát triển du lịch văn hóa tại Vĩnh Long, góp phần làm phong phú thêm trải nghiệm của du khách và thúc đẩy kinh tế địa phương.

Dựa vào kết quả điền dã và đánh giá, phân hạng, tác giả đưa ra những định hướng về việc xây dựng các dạng sản phẩm du lịch tại các điểm tài nguyên nổi bật. Theo đó, sản phẩm du lịch được chia thành các nhóm sau:

Tham quan tìm hiểu di tích lịch sử - cách mạng: Các điểm như Văn Thánh miếu (Hạng I), Cù lao Dài (Hạng I), Khu di tích Cái Ngang (Hạng I), Thánh tịnh Ngọc Sơn Quang (Hạng II), Công Thần miếu (Hạng II), Đình Tân Hoa (Hạng II), Đình Bình Phụng (Hạng II), Bảo tàng Vĩnh Long (Hạng II), Cù lao An Bình (Hạng II), Cù lao Mây (Hạng III) và Chùa Phước Hậu (Hạng III), được định hướng phát triển các sản phẩm du lịch lịch sử - cách mạng. Việc xếp hạng các điểm này phản ánh mức độ bảo tồn, tính hấp dẫn và khả năng tiếp cận của chúng. Các điểm hạng I có tiềm năng lớn và cần được đầu tư phát triển mạnh mẽ hơn để thu hút du khách. Các điểm hạng II và III cần được cải thiện về cơ sở hạ tầng và quảng bá để nâng cao thứ hạng và thu hút thêm du khách.

Tham quan tìm hiểu văn hóa - danh nhân: Các điểm như Khu tưởng niệm cố Chủ tịch Hội đồng Bộ Trưởng Phạm Hùng (Hạng I), Khu lưu niệm cố Thủ tướng Võ Văn Kiệt (Hạng II), Lăng Ông Nguyễn Văn Tồn (Hạng II), Bảo tàng Vĩnh Long (Hạng II) và Khu lưu niệm Giáo sư, Viện sĩ Trần Đại Nghĩa (Hạng III) được định hướng phát triển các sản phẩm du lịch liên quan đến văn hóa và danh nhân. Các điểm xếp hạng I cần được duy trì và phát triển thêm, trong khi các điểm hạng thấp hơn hạng II, III cần có chiến lược nâng cao giá trị bảo tồn và quảng bá để cải thiện thứ hạng.

Tham quan tìm hiểu văn hóa - nghệ thuật: Cù lao Dài (Hạng I) và Bảo tàng Vĩnh Long (Hạng II) là các điểm có tiềm năng lớn để trở thành trung tâm văn hóa - nghệ thuật, thu hút du khách thông qua các triển lãm nghệ thuật, buổi biểu diễn và hoạt động giao lưu văn hóa. Việc duy trì và nâng cao chất lượng của các hoạt động này sẽ giúp các điểm này giữ vững và nâng cao thứ hạng.

Du lịch lễ hội - tâm linh: Các điểm như Văn Thánh miếu (Hạng I), Khu di tích Cái Ngang (Hạng I), Đình Long Thanh (Hạng II), Thất Phủ Miếu (Hạng II), Chùa Tiên Châu (Hạng II), Thánh tịnh Ngọc Sơn Quang (Hạng II), Công Thần miếu (Hạng II), Đình Tân Hoa (Hạng II) và Chùa Phước Hậu (Hạng III), được định hướng phát triển du lịch lễ hội và tâm linh. Các điểm hạng I và II có tiềm năng lớn trong việc tổ chức các lễ hội truyền thống và hoạt động tâm linh để thu hút du khách. Các điểm hạng III cần tăng cường đầu tư và quảng bá để cải thiện vị thế và thu hút thêm du khách.

Du lịch làng nghề truyền thống: Các làng nghề như Cù lao Dài (Hạng I), làng nghề tàu hủ ky Mỹ Hoà (Hạng II) cùng với Cù lao An Bình (Hạng II), Cù lao Mây (Hạng III) và làng nghề gạch gốm Mang Thít (Hạng III), được định hướng phát triển du lịch làng nghề truyền thống. Việc phát triển du lịch làng nghề không chỉ giúp bảo tồn các nghề truyền thống mà còn tạo ra trải nghiệm độc đáo cho du khách. Các điểm hạng I và II có lợi thế trong việc thu hút du khách, trong khi các điểm hạng III cần có kế hoạch nâng cấp cơ sở hạ tầng và tăng cường quảng bá để nâng cao vị thế.

Khuyến nghị đối với các bên liên quan

Đối với cơ quan quản lý nhà nước về du lịch, cần tập trung vào ba khía cạnh chính: (1) Tăng cường bảo tồn di sản văn hóa, đặc biệt là các địa điểm có giá trị cao như Văn Thánh Miếu, Khu tưởng niệm Phạm Hùng và Khu di tích Cái Ngang, nhằm duy trì sức hấp dẫn lâu dài và thu hút khách trong nước lẫn quốc tế; (2) Đẩy mạnh quảng bá du lịch văn hóa qua các chiến dịch truyền thông trực tuyến và quốc tế, tổ chức sự kiện văn hóa nổi bật để giới thiệu những nét đặc sắc của tỉnh; (3) Phát triển các tour du lịch liên kết, kết hợp các điểm văn hóa trong tỉnh để tăng tính kết nối và mang lại trải nghiệm du lịch toàn diện hơn cho du khách.

Đối với các doanh nghiệp du lịch, cần tập trung vào hai nhiệm vụ chính: (1) Đầu tư nâng cấp hạ tầng và dịch vụ tại các điểm đến như Cù lao Mây và Cù lao Dài để cải thiện khả năng tiếp cận, đồng thời phát triển các dịch vụ lưu trú, ẩm thực và mua sắm đặc sản nhằm tạo chuỗi giá trị hoàn chỉnh cho du khách; (2) Phát triển sản phẩm du lịch sáng tạo, bao gồm trải nghiệm nghề truyền thống, tham gia lễ hội văn hóa địa phương, hoặc tổ chức các tour tham quan với hướng dẫn viên chuyên sâu về lịch sử và văn hóa.

Đối với cộng đồng địa phương, cộng đồng cần tích cực tham gia bảo tồn di sản văn hóa, đồng thời tham gia cung cấp các dịch vụ du lịch như homestay, hướng dẫn du lịch và tổ chức trải nghiệm truyền thống để tăng thu nhập. Bên cạnh đó, cần tổ chức các chương trình giáo dục để nâng cao nhận thức về giá trị di sản, tạo sự ủng hộ bền vững trong phát triển du lịch.

Đối với các nhà đầu tư, khuyến khích đầu tư vào hạ tầng du lịch, tập trung tại các điểm tiềm năng như Cù lao Mây và Đình Long Thanh. Các nhà đầu tư có thể phát triển khu nghỉ dưỡng, nhà hàng và các dịch vụ hỗ trợ để thúc đẩy du lịch.

Nghiên cứu đã thực hiện một đánh giá về các điểm tài nguyên văn hóa nổi bật tại tỉnh Vĩnh Long, sử dụng phương pháp AHP với chuyên gia và bảng hỏi đối với du khách, nhằm xác định tiềm năng phát triển du lịch văn hóa tại địa phương. Qua kết quả đánh giá, không có điểm tài nguyên văn hoá nào của tỉnh Vĩnh Long thuộc nhóm không có khả năng khai thác. Điều này cho thấy tỉnh Vĩnh Long có tiềm năng lớn trong việc phát triển du lịch văn hóa. Việc đầu tư vào cơ sở hạ tầng, tổ chức các sự kiện văn hóa và tăng cường bảo tồn di sản văn hóa là những chiến lược quan trọng để nâng cao giá trị du lịch và thu hút du khách.