Theo công bố chính thức, hệ sinh thái này sẽ thay đổi căn bản cách một nhà nước xây dựng, đánh giá và điều chỉnh luật pháp, đưa UAE tiến thêm một bước dài trên con đường trở thành chính phủ “AI-native”.

Từ luật pháp “tĩnh” sang luật pháp “động”

Trong mô hình truyền thống, quy trình lập pháp thường kéo dài, phụ thuộc nặng nề vào nghiên cứu thủ công, tham vấn nhiều tầng nấc và các chu kỳ rà soát định kỳ. Điều này khiến hệ thống pháp luật khó theo kịp những biến động nhanh chóng của công nghệ, kinh tế và xã hội toàn cầu.

Hệ sinh thái lập pháp tích hợp AI của UAE được thiết kế nhằm giải quyết chính điểm nghẽn đó. Theo Tổng Thư ký Nội các UAE, hệ thống mới cho phép chuyển đổi từ các đạo luật mang tính “tĩnh” sang mô hình quy định “động”, có khả năng tự học, tự điều chỉnh dựa trên dữ liệu và phản hồi thực tế.

Hệ sinh thái mới này là một bước chuyển biến về bản chất lập pháp, vì vai trò của nhà lập pháp không còn giới hạn ở việc phản ứng với những thay đổi sau khi chúng xảy ra. Thay vào đó, vai trò của họ là dự đoán tương lai và xây dựng luật pháp theo kịp những chuyển đổi nhanh chóng bằng cách tích hợp các giải pháp trí tuệ nhân tạo vào chu trình lập pháp.

Trung tâm của hệ sinh thái là cơ sở dữ liệu lập pháp quốc gia lớn nhất từ trước tới nay của UAE, tích hợp không chỉ luật liên bang và địa phương, mà còn bao gồm các phán quyết tư pháp, quy trình hành chính, dữ liệu dịch vụ công và hệ thống vận hành ở cấp thực địa. Đây là nền tảng dữ liệu để các mô hình AI tiến hành phân tích chuyên sâu, vượt xa khả năng xử lý thủ công của con người.

Điểm đột phá: AI tích hợp vào toàn bộ vòng đời chính sách, pháp luật

Điểm đột phá của mô hình UAE không nằm ở việc “số hóa văn bản luật”, mà ở chỗ AI được tích hợp xuyên suốt toàn bộ vòng đời của chính sách và pháp luật.

Thứ nhất, AI hỗ trợ nghiên cứu và rà soát pháp lý. Các mô hình xử lý ngôn ngữ tự nhiên (NLP) được sử dụng để phân tích khối lượng lớn văn bản luật, án lệ và tài liệu chính sách trong nước lẫn quốc tế, từ đó phát hiện sự chồng chéo, mâu thuẫn hoặc khoảng trống pháp lý. Công việc vốn mất hàng tháng của các nhóm chuyên gia nay có thể được rút ngắn đáng kể.

Thứ hai, AI hỗ trợ soạn thảo luật. Trên cơ sở mục tiêu chính sách và các chuẩn mực quốc tế, hệ thống có thể đề xuất cấu trúc điều khoản, ngôn ngữ pháp lý và các phương án quy định khác nhau để cơ quan lập pháp lựa chọn. Dù AI không thay thế con người trong quyết định cuối cùng, nhưng nó đóng vai trò như “trợ lý lập pháp” có năng lực phân tích vượt trội.

Thứ ba, AI mô phỏng và dự báo tác động chính sách. Đây được xem là bước tiến mang tính cách mạng. Thông qua phân tích dữ liệu kinh tế - xã hội quy mô lớn, AI có thể dự báo tác động tiềm tàng của một dự luật đối với tăng trưởng GDP, thị trường lao động, môi trường kinh doanh hay đời sống người dân, trước khi luật được ban hành .

Cuối cùng, sau khi luật có hiệu lực, hệ thống tiếp tục theo dõi tác động thực tế theo thời gian thực. Nếu phát sinh hệ quả ngoài dự kiến, AI sẽ cảnh báo và đề xuất điều chỉnh, tạo ra một chu trình phản hồi liên tục giữa pháp luật và đời sống xã hội.

Hiệu quả được lượng hóa bằng số liệu

Theo công bố của Chính phủ UAE, việc ứng dụng AI trong quy trình lập pháp có thể rút ngắn thời gian xây dựng và ban hành luật tới 70% so với phương thức truyền thống. Con số này được đưa ra dựa trên các dự án thí điểm, so sánh thời gian xử lý trước và sau khi áp dụng các công cụ AI trong nghiên cứu, soạn thảo và đánh giá chính sách.

Ngoài yếu tố tốc độ, hệ sinh thái mới còn giúp giảm mạnh chi phí phối hợp liên cơ quan, nhờ khả năng kết nối và phân tích dữ liệu từ hàng trăm hệ thống khác nhau trong bộ máy nhà nước. Các báo cáo phân tích được chuẩn hóa, giúp lãnh đạo ra quyết định dựa trên bằng chứng (evidence-based policymaking) thay vì chủ yếu dựa vào đánh giá định tính.

UAE cũng cho biết hệ thống đã được kết nối với các trung tâm nghiên cứu và cơ sở dữ liệu lập pháp hàng đầu thế giới, cho phép đối chiếu và tiếp thu nhanh các thông lệ quốc tế tốt nhất, đặc biệt trong các lĩnh vực mới nổi như kinh tế số, AI, năng lượng sạch và thương mại toàn cầu.

Con người vẫn là trung tâm và quản trị rủi ro AI

Dù nhấn mạnh vai trò của AI, giới chức UAE nhiều lần khẳng định AI không thay thế con người trong hoạt động lập pháp. Quyền quyết định cuối cùng, trách nhiệm pháp lý và tính chính danh của luật pháp vẫn thuộc về các cơ quan có thẩm quyền.

Để bảo đảm điều này, UAE đã thành lập Văn phòng Trí tuệ Điều chỉnh chính sách (Regulatory Intelligence Office) trực thuộc Ban Thư ký Nội các, có nhiệm vụ giám sát việc vận hành hệ sinh thái, bảo đảm tính minh bạch của các thuật toán, đồng thời xử lý các vấn đề liên quan đến đạo đức AI, thiên lệch dữ liệu và bảo mật thông tin.

Các chuyên gia cũng lưu ý rằng việc AI tham gia sâu vào lập pháp đặt ra những thách thức mới, từ nguy cơ “thiên lệch thuật toán” cho tới yêu cầu bảo vệ dữ liệu nhạy cảm của nhà nước và công dân. Tuy nhiên, UAE coi đây là “rủi ro có thể quản trị”, thay vì lý do để trì hoãn đổi mới.

Một mô hình đáng tham chiếu cho thế giới

Trong bối cảnh nhiều quốc gia vẫn đang tranh luận về việc nên quản lý AI ra sao, UAE đã đi theo một hướng khác: sử dụng chính AI để nâng cấp năng lực quản trị nhà nước. Cách tiếp cận này phù hợp với tầm nhìn dài hạn của UAE, vốn đặt mục tiêu trở thành trung tâm toàn cầu về AI và kinh tế số vào năm 2031.

Giới quan sát nhận định, nếu vận hành hiệu quả, Hệ sinh thái lập pháp tích hợp AI của UAE có thể trở thành mô hình tham chiếu cho các quốc gia đang tìm cách hiện đại hóa quy trình lập pháp, đặc biệt trong bối cảnh tốc độ thay đổi công nghệ ngày càng vượt xa khả năng phản ứng của các hệ thống luật pháp truyền thống.

Như Phó Tổng thống, Thủ tướng kiêm Quốc vương Dubai Sheikh Mohammed bin Rashid Al Maktoum khẳng định tại phiên họp Nội các công bố ra mắt hệ sinh thái: “Chúng ta không chỉ đang xây dựng luật nhanh hơn, mà đang xây dựng một hệ thống luật pháp có khả năng học hỏi, thích ứng và đồng hành cùng sự phát triển của xã hội”.