Việt Nam hiện đang chứng kiến một sự bùng nổ mạnh mẽ của robot công nghiệp, đặc biệt là trong các lĩnh vực điện tử và tự động hóa. Theo Liên đoàn Robot Quốc tế (IFR), Việt Nam đã nhanh chóng trở thành một trong những quốc gia có tốc độ phát triển robot công nghiệp cao nhất khu vực Đông Nam Á. Trong vòng 5 năm qua, mật độ robot trong các nhà máy đã tăng gần sáu lần, phản ánh rõ rệt nhu cầu của doanh nghiệp trong việc nâng cao hiệu quả sản xuất và giảm chi phí.

Robot giúp tiết kiệm chi phí và nâng cao chất lượng sản phẩm

Một trong những ngành đi đầu trong việc ứng dụng robot là ngành điện tử. Tại các khu công nghiệp ở Bắc Ninh và Thái Nguyên, hàng nghìn robot gắp – đặt, robot hàn và robot lắp ráp đã được triển khai, giúp rút ngắn thời gian sản xuất và cải thiện độ chính xác ở những công đoạn yêu cầu cao về chất lượng. Nhờ sự trợ giúp của robot, các doanh nghiệp có thể tiết kiệm được từ 40% đến 70% chi phí nhân công, đồng thời giảm tỷ lệ lỗi sản phẩm. Điều này đã tạo ra một sự thay đổi căn bản trong phương thức sản xuất, đồng thời giúp doanh nghiệp giảm thiểu rủi ro và cải thiện môi trường làm việc, nhất là trong những lĩnh vực đòi hỏi điều kiện lao động khắc nghiệt.

Bên cạnh đó, sự gia tăng của robot hợp tác (cobot) cũng đang tạo ra những thay đổi đáng kể. Những robot nhỏ gọn, dễ lập trình và có khả năng làm việc trực tiếp với con người này đặc biệt phù hợp với các doanh nghiệp nhỏ và vừa, giúp họ nâng cao năng suất mà không cần phải thay đổi hoàn toàn mô hình sản xuất.

Công nghệ mới, hiệu quả vượt trội

Bên cạnh robot công nghiệp truyền thống, việc ứng dụng các công nghệ tiên tiến như trí tuệ nhân tạo (AI) và thị giác máy (machine vision) đang mở ra những cơ hội mới. Công nghệ thị giác máy giúp phát hiện lỗi sản phẩm một cách chính xác và phân loại chúng theo các tiêu chuẩn định sẵn, điều mà mắt thường không thể làm được. Trong khi đó, AI không chỉ hỗ trợ tối ưu hóa lịch trình sản xuất mà còn dự báo tình trạng thiết bị, giúp giảm thiểu thời gian dừng máy và nâng cao hiệu quả sản xuất.

Điều này không chỉ có ý nghĩa trong việc giảm tỷ lệ lỗi sản phẩm mà còn giúp các doanh nghiệp linh hoạt hơn trong việc đáp ứng các đơn hàng lớn, đòi hỏi cả chất lượng và tiến độ nghiêm ngặt.

Ứng dụng tự động hóa trong logistics

Không chỉ dừng lại ở sản xuất, tự động hóa đang dần thâm nhập vào lĩnh vực logistics tại Việt Nam. Các hệ thống robot tự hành (AGV), phần mềm tối ưu hóa luồng hàng hóa, và hệ thống phân loại tự động đã được triển khai tại các trung tâm kho vận ở Hà Nội, Hải Phòng và TP.HCM. Nhờ những cải tiến này, thời gian xử lý đơn hàng đã giảm mạnh, từ 24 giờ xuống chỉ còn 6 đến 12 giờ, tạo ra một cú hích lớn cho ngành thương mại điện tử đang phát triển mạnh mẽ.

Thách thức và triển vọng

Dù tiềm năng phát triển là rất lớn, thị trường robot công nghiệp tại Việt Nam vẫn đang đối mặt với nhiều thách thức. Một trong những vấn đề lớn là Việt Nam chưa chủ động được các công nghệ lõi như cảm biến, chip điều khiển và phần mềm điều phối, khiến giá thành robot và hệ thống tự động hóa vẫn còn cao. Ngoài ra, nguồn nhân lực có chuyên môn về robot, tự động hóa và AI vẫn còn thiếu, gây khó khăn trong việc triển khai rộng rãi các giải pháp này.

Để khắc phục những khó khăn trên, các chuyên gia cho rằng Việt Nam cần xây dựng một chiến lược quốc gia về robot, đồng thời đẩy mạnh nghiên cứu và phát triển các công nghệ nền tảng trong nước. Việc đào tạo kỹ sư cơ điện tử, tự động hóa và AI là yếu tố quyết định để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của thị trường.

Bộ Khoa học và Công nghệ đã phê duyệt Chương trình KC.03/21-30 nhằm thúc đẩy sự phát triển của ngành cơ khí và tự động hóa. Chương trình này không chỉ hỗ trợ đổi mới công nghệ mà còn tăng cường mối liên kết giữa nghiên cứu, ứng dụng và sản xuất, nhằm tạo ra các sản phẩm robot "Make in Vietnam". Định hướng dài hạn của chương trình là phát triển các sản phẩm đáp ứng nhu cầu thực tế của doanh nghiệp, đồng thời tạo ra các sản phẩm đột phá, dẫn dắt thị trường.

Nhìn chung, sự phát triển của robot công nghiệp và tự động hóa tại Việt Nam đang mở ra nhiều cơ hội, đồng thời cũng đặt ra những thách thức lớn. Với những nỗ lực mạnh mẽ từ phía chính phủ, các doanh nghiệp và cộng đồng khoa học, việc nâng cao năng lực sản xuất và khả năng cạnh tranh của nền kinh tế sẽ không còn là điều xa vời. Chương trình KC.03/21-30 và các sáng kiến tương tự hứa hẹn sẽ là động lực quan trọng để Việt Nam vươn lên trong cuộc cách mạng công nghiệp 4.0, đóng góp vào chuỗi giá trị công nghiệp toàn cầu.