Nguyên nhân chính của thoái hóa đất là quản lý đất và canh tác nhãn chưa phù hợp, đặc biệt sự lạm dụng phân vô cơ và hóa chất nông nghiệp dẫn đến bạc màu, giảm hữu cơ, nhiễm mặn và axit hóa pH đất. Việc rửa trôi ion kiềm và phân bón hóa học làm giảm đa dạng vi sinh vật đất, từ đó ảnh hưởng đến sức khỏe đất và năng suất nhãn.

Ảnh minh họa

Nghiên cứu tập trung khảo sát hiện trạng canh tác nhãn lâu năm ở Long Hồ, Vĩnh Long, và đánh giá sức khỏe đất thông qua các chỉ tiêu liên quan đến vi sinh vật đất vườn nhãn. Mục tiêu là cung cấp thông tin chính xác để từ đó đề xuất kỹ thuật canh tác nhãn bền vững, tăng độ phì nhiêu và duy trì năng suất chất lượng trái nhãn.

Nghiên cứu được thực hiện nhằm khảo sát hiện trạng canh tác nhãn và hô hấp vi sinh vật đất trồng nhãn Xuồng cơm vàng trên 15 năm tại huyện Long Hồ, tỉnh Vĩnh Long, với tham gia của 30 hộ nông dân trồng nhãn. Mục tiêu trước mắt là mô tả mật độ trồng, mức phân bón và mức độ dịch chuyển của hoạt động vi sinh vật đất qua thời gian canh tác. Trong khuôn khổ này, hô hấp vi sinh vật đất được xác định qua phương pháp đo CO₂ tích lũy theo thời gian, nhằm đánh giá khả năng chuyển hóa carbon và sức khỏe đất dưới các điều kiện quản lý dinh dưỡng khác nhau. Dữ liệu thô cho thấy sự phân tầng của hệ thống canh tác và sự thích ứng của Vi sinh vật đất với tuổi đời của vườn.

Kết quả cho thấy mật độ trồng trung bình đạt 260 cây/ha. Liều phân vô cơ bón trung bình là 1150 - 874 - 860 g N-P₂O₅-K₂O trên mỗi cây mỗi năm, trong đó hàm lượng đạm vượt mức khuyến nghị, từ đó cho thấy sự mất cân đối dinh dưỡng giữa các thành phần dinh dưỡng và có khả năng gây lãng phí nguồn tài nguyên cũng như tiềm ẩn rủi ro ô nhiễm môi trường. Phân hữu cơ trung bình được bổ sung khoảng 8,39 kg trên mỗi cây mỗi năm, cho thấy xu hướng tích cực về bổ sung chất hữu cơ nhưng vẫn còn ở mức thấp so với nhu cầu cải thiện độ phì của đất lâu năm. Năng suất nhãn trung bình đạt 13,2 tấn/ha/năm, nhưng sự biến động giữa các vườn là rõ rệt, phản ánh khác biệt về điều kiện canh tác và quản lý dinh dưỡng, cũng như tác động của tuổi thọ vườn và lịch sử quản lý đất.

Khía cạnh hô hấp vi sinh vật đất cho thấy mức độ biến thiên lớn giữa các vườn khảo sát, cho thấy sự liên hệ chặt chẽ giữa quản lý dinh dưỡng và hoạt động của cộng đồng vi sinh vật đất. Nhóm đất có tuổi liếp từ 15–25 năm thể hiện tốc độ hô hấp cao nhất, trong khi nhóm 46–60 năm lại cho thấy sự suy giảm rõ rệt, cho thấy hoạt động của vi sinh vật đất sụt giảm theo tuổi canh tác. Kết quả này cung cấp bằng chứng thực nghiệm về sự suy giảm chức năng vi sinh vật đất do áp lực quản lý dinh dưỡng và tích tụ yếu tố bất thuận theo thời gian canh tác. Kết quả nhấn mạnh tầm quan trọng của việc cân bằng giữa phân vô cơ và phân hữu cơ, cũng như tăng cường quản lý dinh dưỡng tổng hợp nhằm mục tiêu bảo tồn đa dạng vi sinh vật, duy trì hoạt động hô hấp đất và cải thiện độ phì nhiêu đất, từ đó ổn định năng suất và chất lượng nhãn lâu dài.