Cây trồng giàu dinh dưỡng có thể làm thay đổi nền nông nghiệp châu Phi
Một bài báo mới trên tạp chí Nature Food đề xuất giải pháp cho vấn đề chuyển đổi nông nghiệp ở vùng cận Sahara châu Phi bằng cách ưu tiên khái niệm “Cây trồng mang lại dinh dưỡng.”
Cách tiếp cận này tập trung vào các loại cây trồng và hệ thống canh tác giàu dinh dưỡng, có khả năng chống chịu biến đổi khí hậu, tốt cho đất và phù hợp với văn hóa địa phương. Quan trọng hơn, nó được phát triển thông qua các quy trình có sự tham gia và dẫn dắt của cộng đồng.

Các nhà nghiên cứu, đại diện cho các hợp tác liên ngành và quốc tế, cho rằng nghiên cứu nông nghiệp truyền thống quá tập trung vào cây trồng chủ lực như lúa, lúa mì và ngô. Cách làm này đã bỏ qua yếu tố dinh dưỡng, khả năng chống chịu biến đổi khí hậu và tầm quan trọng văn hóa của các hệ sinh thái địa phương. Kate Schneider Lecy, trợ lý giáo sư Trường Phát triển Bền vững thuộc Đại học Bang Arizona, nhận định với Food Tank rằng hướng tiếp cận “Cây trồng mang lại dinh dưỡng” chuyển trọng tâm từ cây trồng thương mại sang các loại cây thúc đẩy độ phì nhiêu của đất và chuỗi cung ứng dinh dưỡng.
Các nhà khoa học coi những cây trồng truyền thống nhưng chưa được khai thác triệt để là cơ hội tiềm năng, có thể cải thiện sức khỏe và môi trường. Ví dụ, rau dệu (spinach) được đề cập như một loại cây giàu protein, chất xơ và sắt, đồng thời có khả năng chống chịu biến đổi khí hậu, từ đó mang lại lợi ích cho cả hệ thực vật và môi trường quanh nó.
Để đưa ra các quyết định canh tác toàn diện hơn, bài báo kêu gọi sự hợp tác liên ngành giữa nông học, dinh dưỡng học, nông dân và cộng đồng địa phương. Việc tham gia dọc theo chuỗi giá trị - từ người trồng đến đầu bếp được nhấn mạnh thông qua Nghiên cứu Hành động Tham gia (PAR), nhằm thúc đẩy sự hợp tác ở mọi giai đoạn từ lai tạo giống đến phát triển thị trường.
Các thử nghiệm trên đồng ruộng, nhằm đánh giá xem một loại cây trồng mới hoạt động thế nào và tương tác với môi trường ra sao (ví dụ như cung cấp độ phì nhiêu cho đất), là một phần quan trọng của PAR. Ở khu vực bán khô hạn Tây Phi, kết quả cho thấy sự hợp tác giữa các nhà lai tạo giống và nông dân quy mô nhỏ đã giúp phát triển các giống kê và lúa miến mới, dẫn tới sự gia tăng đáng kể việc áp dụng chúng, theo Snapp.
Tuy nhiên, nhu cầu thị trường vẫn là thách thức lớn đối với quy mô hóa sản xuất các loại cây này. Lecy cho rằng nếu người tiêu dùng quan tâm đến việc ăn và mua các loại thực phẩm này, điều đó sẽ khuyến khích nông dân trồng chúng. Bên cạnh đó, thiếu cơ sở hạ tầng để sản xuất và phân phối ở quy mô lớn cũng là trở ngại, và chi phí cao nếu không có sự hỗ trợ từ nguồn vốn tư nhân.
Kê và lúa miến là hai loại cây trồng tiềm năng được lưu ý trong chế độ ăn của người châu Phi và được đề cập trong bài báo. Tuy nhiên, theo FAO, chúng thường được giao dịch ở thị trường quy mô nhỏ và chưa được bán rộng rãi ở vùng cận Sahara.
Các nhà nghiên cứu cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tận dụng các công cụ chính sách để hỗ trợ nông dân trồng các loại cây trồng giàu dinh dưỡng. Lecy cho rằng cần điều chỉnh các trợ cấp và bảo hiểm nông nghiệp được liên bang tài trợ để ưu tiên đa dạng hóa cây trồng, đặc biệt những loại có dinh dưỡng cao, thích nghi với khí hậu và kháng chịu tốt.
Nhìn chung, bài viết kêu gọi sự chuyển đổi hệ thống mang tính địa phương và dẫn dắt bởi cộng đồng cho hệ thống lương thực châu Phi. Điều này đòi hỏi sự hợp tác giữa nông dân và nhà khoa học, đầu tư cho nghiên cứu và phát triển bền vững, cũng như sự hỗ trợ của chính sách công để tạo ra một hệ thống thực phẩm vừa dinh dưỡng vừa thích ứng với biến đổi khí hậu.