Theo một báo cáo toàn cầu đáng tin cậy, các vùng núi trên khắp thế giới đang ấm lên nhanh hơn so với các vùng đồng bằng lân cận. Tác động này có thể rất nghiêm trọng đối với nguồn nước, hệ sinh thái và an toàn của con người. Các nhà khoa học cảnh báo rằng quá trình biến đổi khí hậu ở vùng cao đang diễn ra nhanh và mạnh hơn, làm tăng nguy cơ tác động lên hàng tỷ người sinh sống hoặc phụ thuộc vào khu vực núi.

Nghiên cứu quốc tế, được công bố trên tạp chí Nature Reviews Earth & Environment, tập trung vào một hiện tượng được gọi là “biến đổi khí hậu phụ thuộc vào độ cao” (EDCC). Bài đánh giá tổng hợp bằng chứng cho thấy khí hậu vùng núi đang thay đổi như thế nào trên toàn cầu.

Tóm lược hiện tượng nhiệt độ và tuyết

Nhóm nghiên cứu, do Phó Giáo sư Tiến sĩ Nick Pepin từ Đại học Portsmouth dẫn đầu, đã phân tích dữ liệu khí hậu toàn cầu cùng các nghiên cứu điển hình từ các dãy núi lớn như Rocky, Alps, Andes và cao nguyên Tây Tạng. Những khu vực này cung cấp một cái nhìn toàn diện về sự biến đổi khí hậu trên các lục địa khác nhau.

Kết quả cho thấy những xu hướng đáng lo ngại trong giai đoạn từ năm 1980 đến 2020:

Nhiệt độ: Vùng núi đang ấm lên nhanh hơn trung bình so với vùng đồng bằng xung quanh, với tốc độ khoảng 0,21°C mỗi thập kỷ.

Lượng mưa và tuyết: Mô hình mưa trở nên thất thường và tuyết ngày càng bị lụi dần trước khi tan, nhường chỗ cho mưa nhiều hơn.

Vì sao ấm lên ở vùng núi ảnh hưởng đến toàn cầu:

Sự thay đổi ở các khu vực cao nguyên có thể tác động đến nguồn nước, khí hậu và hệ sinh thái ở nhiều khu vực liền kề và xa hơn.

Hậu quả đối với nhà nước và xã hội

Hơn một tỷ người phụ thuộc vào tuyết và sông băng trên núi như nguồn nước ngọt thiết yếu. Điều này đặc biệt ảnh hưởng đến dân số ở Trung Quốc và Ấn Độ, hai quốc gia đông dân nhất thế giới, vốn lấy phần lớn nguồn nước từ dãy Himalaya. Thời tiết cực đoan ngày càng phổ biến báo hiệu mối nguy hiểm gia tăng. Các thảm họa gần đây cho thấy độ cấp bách của tình hình. Theo Tiến sĩ Pepin, mùa hè năm nay đã chứng kiến các cơn bão gió mùa dữ dội kết hợp với lượng mưa lớn ở vùng núi, dẫn đến lũ lụt gây tử vong và hơn 1.000 người thiệt mạng. Đây là lời nhắc rõ ràng về việc thời tiết vùng núi đang thay đổi nhanh và có thể làm trầm trọng thêm các mối nguy hiểm tự nhiên.

Dựa trên hành trình nghiên cứu dài một thập kỷ

Nghiên cứu hiện tại dựa trên bài báo năm 2015 từ nhóm trên tạp chí Nature Climate Change, bài báo đầu tiên cung cấp bằng chứng mạnh mẽ cho thấy nhiệt độ toàn cầu tăng theo độ cao. Các công trình trước đó cũng nhận diện một số yếu tố chính như:

- Sự thu hẹp của lớp tuyết và băng,

- Tăng độ ẩm trong khí quyển,

- Ảnh hưởng của các chất ô nhiễm ở dạng sol khí.

Những thiếu sót dữ liệu và nhu cầu giám sát tốt hơn

Do còn có những thiếu sót về dữ liệu, các nhà khoa học có thể đang đánh giá thấp tốc độ tăng nhiệt ở núi và tốc độ tan chảy của tuyết và băng. Bản đánh giá kêu gọi cải thiện các mô hình khí hậu với độ chi tiết không gian cao hơn nhiều, vì nhiều mô hình hiện tại chỉ theo dõi sự biến đổi sau mỗi vài ki-lô-mét, trong khi điều kiện có thể khác biệt đáng kể chỉ ở vài mét trên sườn núi.