Vai trò của cộng đồng trong việc bảo vệ và sử dụng bền vững tài nguyên thiên nhiên tại khu bảo tồn thiên nhiên Chạm Chu, thuộc xã Yên Thuận, huyện Hàm Yên, tỉnh Tuyên Quang
Khu bảo tồn thiên nhiên Chạm Chu, xã Yên Thuận, Hàm Yên, tỉnh Tuyên Quang, hệ sinh thái phong phú và nguồn tài nguyên tự nhiên dồi dào tạo nền tảng cho phát triển kinh tế - xã hội địa phương.
Khu bảo tồn đóng vai trò quan trọng trong điều hòa khí hậu, bảo vệ nguồn nước và duy trì cân bằng sinh thái, qua đó góp phần nâng cao chất lượng đời sống cộng đồng và giá trị môi trường khu vực (Vietnam Academy of Forest Sciences, 2020; Ministry of Natural Resources and Environment, 2020).
Ảnh minh họa
Tuy nhiên, khu vực đối mặt với nhiều thách thức như khai thác tài nguyên quá mức, áp lực sinh kế và tác động từ biến đổi khí hậu. Nghiên cứu cho thấy hoạt động lâm sản và săn bắt động vật hoang dã trái phép diễn ra phổ biến, làm suy giảm hệ sinh thái và đặt khó khăn lên công tác quản lý, bảo vệ rừng do nguồn lực hạn chế và sự phối hợp giữa các bên chưa chặt chẽ (Ministry of Agriculture and Rural Development, 2021; Center for People and Nature, 2019).
Các nghiên cứu cho thấy sự tham gia của cộng đồng địa phương có tiềm năng mang lại lợi ích đáng kể cho bảo tồn thông qua giám sát, bảo vệ tài nguyên và phát triển sinh kế bền vững. Tuy nhiên, mức độ tham gia còn hạn chế do nhận thức chưa đầy đủ, áp lực sinh kế và thiếu sự liên kết giữa các bên liên quan. Khi được huy động và hỗ trợ đầy đủ, cộng đồng có thể đóng vai trò then chốt trong bảo vệ rừng và truyền bá tri thức bản địa (Tran, 2020; Do, 2024; Nguyen & Pham, 2022).
Nghiên cứu này nhằm đánh giá vai trò của cộng đồng địa phương trong bảo vệ và sử dụng bền vững tài nguyên thiên nhiên tại Khu bảo tồn Chạm Chu, đồng thời phân tích khó khăn và đề xuất giải pháp phù hợp. Phương pháp tham gia gồm khảo sát thực địa, phỏng vấn sâu và thảo luận nhóm với người dân cùng cán bộ quản lý khu bảo tồn, nhằm thấu hiểu thực tiễn và đưa ra khuyến nghị thực tế.
Kết quả nghiên cứu cho thấy, cộng đồng đóng vai trò quan trọng trong các hoạt động giám sát và bảo vệ rừng, đồng thời hướng tới khai thác tài nguyên một cách bền vững và truyền bá tri thức địa phương. Tuy nhiên, vẫn tồn tại thách thức về nhận thức, gánh nặng sinh kế và sự thiếu hỗ trợ từ chính quyền. Các đề xuất gồm nâng cao nhận thức, phát triển sinh kế bền vững, tăng cường hợp tác giữa cộng đồng và chính quyền, và ứng dụng công nghệ quản lý tài nguyên rừng để tăng cường hiệu quả bảo tồn.
Tạp chí Khoa học Đại học Cần Thơ, Tập 61, Số chuyên đề: Môi trường và Biến đ ổi khí hậu (2025): 1-9 (dtnkhanh)