Giao diện não – máy tính (BCI) bắt tín hiệu điện từ não, sau đó phân tích để xác định ý định của người dùng và chuyển tín hiệu đó thành lệnh điều khiển. Một số BCI được cấy vào não và ghi nhận tín hiệu trực tiếp từ hệ thần kinh - đây cũng là loại thường cho độ chính xác cao hơn so với các thiết bị khôm xâm lấn gắn trên da đầu.

Jonathan Kao - nhà nghiên cứu về AI và BCI tại Đại học California, Los Angeles, cùng các đồng nghiệp muốn cải thiện hiệu suất của BCI không xâm lấn.

Ban đầu, nhóm thử nghiệm BCI bằng cách giao nhiệm vụ di chuyển con trỏ máy tính đến một vị trí nhất định trên màn hình cho bốn người, gồm một người bị liệt và ba người bình thường. Cả bốn đều có thể hoàn thành phần lớn các nhiệm vụ.

Khi các tác giả thêm một AI phụ trợ (AI co-pilot) vào thiết bị, người tham gia hoàn thành nhiệm vụ nhanh hơn và thành công nhiều hơn. Thiết bị có AI phụ trợ đồng hành không cần giải mã quá nhiều hoạt động não, bởi AI có thể suy đoán điều người dùng muốn làm, Kao giải thích. Ông nói thêm, những AI phụ trợ này "về cơ bản hợp tác với người dùng BCI và cố gắng suy đoán các mục tiêu mà họ muốn đạt, rồi hỗ trợ để hoàn tất hành động".

Các nhà nghiên cứu cũng huấn luyện AI phụ trợ để điều khiển một cánh tay robot. Người tham gia phải dùng cánh tay này nhặt các khối màu và đặt vào vị trí được đánh dấu trên bàn. Người bị liệt không thể hoàn thành nhiệm vụ bằng BCI không xâm lấn thông thường, nhưng đã thành công tới 93% khi sử dụng BCI tích hợp AI. Những người không bị liệt cũng hoàn thành nhiệm vụ nhanh hơn khi có AI phụ trợ.

Sử dụng AI phụ trợ là một cách tiếp cận mới để cải thiện hiệu suất của các BCI không xâm lấn, theo kỹ sư điện Zhengwu Liu (Đại học Hong Kong), người cũng đang nghiên cứu cải thiện BCI bằng AI. Các BCI sử dụng AI phụ trợ còn có thể nâng cao chất lượng cuộc sống cho người khuyết tật, ông nói. “Đây là một hướng đi tốt để xây dựng hệ thống lai mạnh mẽ hơn giữa con người và máy móc.”

Tuy nhiên, những hệ thống kiểu này cần cân bằng mức độ kiểm soát của AI và của người dùng, theo Mark Cook, nhà thần kinh học tại Đại học Melbourne (Úc), người từng tham gia thử nghiệm đầu tiên ứng dụng BCI cho bệnh nhân động kinh. Ông cảnh báo, không thể để việc chia sẻ quyền tự chủ lấy mất đi quyền kiểm soát của người dùng, và dẫn đến nguy cơ AI can thiệp sai hoặc diễn giải sai ý định của người dùng, đặc biệt khi BCI được sử dụng để điều khiển một thiết bị bên ngoài, như chi giả.

Kao đồng tình và cho biết một trong những thách thức của việc chia sẻ quyền tự chủ là hỗ trợ người dùng mà không làm mất đi quyền kiểm soát của họ. Ông nói, những người tham gia không thích các phiên bản BCI mà trong đó AI có thể kiểm soát quỹ đạo di chuyển của cánh tay robot. Theo ông, vẫn còn nhiều tiềm năng để phát triển các AI phụ trợ tinh vi hơn, và có thể tích hợp chúng vào các BCI được cấy ghép bằng phẫu thuật.

Phạm Nhật