Từ những biến động của khủng hoảng năng lượng toàn cầu đến áp lực nội tại về tăng trưởng xanh, giảm phát thải và nâng cao hiệu suất vận hành, ngành năng lượng Việt Nam đang phải thích nghi với tốc độ chuyển đổi chưa từng có. Trong bối cảnh đó, quản trị dữ liệu và AI dần trở thành trọng tâm trong mọi quyết sách vận hành và phát triển dài hạn.

Dữ liệu – tài sản chiến lược của ngành năng lượng

Trong kỷ nguyên số, dữ liệu được ví như “dòng điện thứ hai” nuôi sống hoạt động của các nhà máy điện và hệ thống năng lượng. Mỗi ngày, các nhà máy, trung tâm điều độ, trạm truyền tải tạo ra hàng triệu dòng dữ liệu từ cảm biến, camera, hệ thống điều khiển giám sát và thu thập dữ liệu (SCADA)… Việc xử lý, lưu trữ và khai thác hiệu quả nguồn dữ liệu này quyết định trực tiếp đến hiệu suất vận hành, khả năng dự báo và mức độ an toàn của toàn chuỗi cung ứng năng lượng.

Quản trị dữ liệu và AI trở thành trọng tâm trong mọi quyết sách vận hành.

Tuy nhiên, thực tế cho thấy nhiều doanh nghiệp năng lượng vẫn đang đối mặt với các “điểm nghẽn” trong quản trị dữ liệu. Hệ thống thông tin rời rạc, dữ liệu phân tán, thiếu kết nối và không được quy hoạch tổng thể khiến doanh nghiệp khó hình thành bức tranh toàn diện về hoạt động sản xuất – kinh doanh. Điều này không chỉ cản trở quá trình chuyển đổi số mà còn làm giảm hiệu quả quản trị, kéo dài thời gian ra quyết định và ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh dài hạn.

Một vấn đề phổ biến khác là sự thiếu nhất quán trong chỉ tiêu, phương pháp tính toán và công cụ khai thác dữ liệu chuyên sâu. Nhiều doanh nghiệp mới dừng ở mức số hóa quy trình, chưa thực sự số hóa dữ liệu, dẫn tới tình trạng dữ liệu phi cấu trúc tồn tại dưới dạng file đính kèm, gây lãng phí tài nguyên và khó khai thác hiệu quả. Đặc biệt, việc thiếu dữ liệu chủ (master data) về tài sản, vật tư, thiết bị, nhân sự, tài chính… trở thành rào cản lớn trong chuẩn hóa và đồng bộ toàn hệ thống.

Xây dựng chiến lược dữ liệu bài bản

Theo kinh nghiệm thực tiễn đồng hành cùng các doanh nghiệp năng lượng, đại diện Tổng Công ty Giải pháp doanh nghiệp Viettel (Viettel Solutions) cho rằng, doanh nghiệp cần coi dữ liệu là tài sản chiến lược, là nền tảng cho mọi quyết định quản trị. Việc xây dựng chiến lược dữ liệu cần được triển khai bài bản, từ kiến trúc hệ thống, chuẩn hóa cấu trúc dữ liệu đến lựa chọn công nghệ và công cụ phù hợp.

Phương pháp tiếp cận theo “5 câu hỏi cốt lõi” được Viettel Solutions đề xuất gồm: Doanh nghiệp đang sở hữu những tài sản dữ liệu nào; dữ liệu cần phục vụ cho mục tiêu kinh doanh và quản trị ra sao; cách thức lưu trữ và quản lý dữ liệu trọng yếu; đảm bảo dữ liệu “đúng – đủ – sạch – sống”; và xây dựng hệ thống báo cáo đa chiều hỗ trợ phân tích, dự báo chính xác.

Với đặc thù vận hành phức tạp và yêu cầu giám sát theo thời gian thực, doanh nghiệp ngành năng lượng cần tiếp cận quản trị dữ liệu theo các khung quản trị hiện đại, bao gồm an toàn và chất lượng dữ liệu, quản lý dữ liệu chủ, siêu dữ liệu, phân tích và quản trị tổng thể. Mục tiêu là hình thành một hệ sinh thái dữ liệu thống nhất, hỗ trợ hiệu quả cho cả vận hành thường nhật lẫn hoạch định chiến lược.

AI – đòn bẩy cho vận hành thông minh

Khi dữ liệu đã sẵn sàng, AI trở thành công cụ then chốt giúp ngành năng lượng vận hành thông minh và hiệu quả hơn. Theo đại diện Viettel Cloud Platform, AI đang được ứng dụng rộng rãi trong dự báo phụ tải điện, phân tích bất thường, bảo trì chủ động, tối ưu lưu trữ năng lượng tái tạo và hỗ trợ ra quyết định.

Các mô hình AI chuyên biệt có khả năng phân tích dữ liệu cảm biến, hình ảnh, âm thanh và nhiệt độ theo thời gian thực, giúp phát hiện sớm dấu hiệu bất thường trước khi xảy ra sự cố. Qua đó, doanh nghiệp có thể chủ động điều chỉnh kế hoạch bảo trì, giảm thời gian dừng máy và tối ưu chi phí vận hành. AI cũng hỗ trợ tự động hóa quy trình, vận hành chatbot kỹ thuật và nâng cao hiệu suất tổng thể của nhà máy.

Theo các chuyên gia, chuyển đổi số ngành năng lượng chỉ thực sự tạo ra giá trị khi dữ liệu, AI, IoT và hạ tầng điện toán được kết nối thành một hệ sinh thái thống nhất, có khả năng mở rộng, đảm bảo an toàn và chủ quyền trong vận hành. Trong bối cảnh đó, việc phát triển các nền tảng số “Make in Vietnam” cho phép doanh nghiệp triển khai toàn bộ vòng đời AI trên hạ tầng điện toán đám mây nội địa được xem là hướng đi chiến lược.

Sự kết hợp giữa dữ liệu và AI không chỉ giúp doanh nghiệp năng lượng Việt Nam tối ưu vận hành, mà còn tạo nền tảng để chủ động làm chủ công nghệ, từng bước định hình tương lai của ngành năng lượng trong kỷ nguyên số