Ngày 26/6, Bộ Công Thương đã tổ chức Diễn đàn “Sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả: Thành quả và mục tiêu trong kỷ nguyên vươn mình”. Diễn đàn nhằm phổ biến những nội dung quan trọng của Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả vừa được Quốc hội thông qua tại Kỳ họp thứ 9, Quốc hội khóa XV ngày 18/6/2025.

Một trong những nội dung thu hút sự quan tâm lớn tại diễn đàn là định hướng dán nhãn năng lượng cho vật liệu và công trình xây dựng – giải pháp được đánh giá là có tác động trực tiếp đến thị trường bất động sản và hành vi tiêu dùng của người dân trong thời gian tới.

Công trình xây dựng sẽ phải “công khai năng lượng”

Theo các quy định mới, trong tương lai gần, các dự án bất động sản, đặc biệt là nhà ở thương mại để bán hoặc cho thuê, sẽ từng bước phải công bố mức tiêu thụ năng lượng và mức phát thải tương ứng. Việc minh bạch thông tin này sẽ giúp người mua, người thuê dễ dàng so sánh, lựa chọn những công trình tiết kiệm năng lượng, chi phí vận hành thấp và thân thiện với môi trường.

Đây được xem là bước chuyển quan trọng, góp phần hình thành xu hướng tiêu dùng mới – nơi yếu tố “hiệu quả năng lượng” trở thành một tiêu chí cạnh tranh song hành cùng vị trí, giá cả và tiện ích.

Dán nhãn năng lượng cho vật liệu xây dựng – nền tảng của công trình xanh

Theo bà Nguyễn Thị Tâm, đại diện Viện Vật liệu xây dựng (Bộ Xây dựng), ngành xây dựng hiện chiếm hơn 1/3 tổng tiêu thụ năng lượng và lượng phát thải khí nhà kính toàn cầu. Riêng nhu cầu sưởi ấm và làm mát không gian đã chiếm tới 61% tổng năng lượng tiêu thụ của ngành.

Tại Việt Nam – quốc gia có khí hậu nhiệt đới nóng ẩm, mức tiêu thụ điện cho điều hòa, thông gió và chiếu sáng trong các tòa nhà là rất lớn. Do đó, việc kiểm soát tiêu thụ năng lượng ngay từ khâu vật liệu và thiết kế công trình đóng vai trò then chốt.

Ảnh minh họa

Chương trình quốc gia về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả giai đoạn 2019–2030 đặt mục tiêu đến năm 2025 có ít nhất 80 công trình được chứng nhận công trình xanh và đến năm 2030 là 150 công trình. Đồng thời, phấn đấu dán nhãn năng lượng cho 50% các sản phẩm vật liệu xây dựng có yêu cầu cách nhiệt sử dụng trong công trình.

Bộ Xây dựng hiện là đơn vị chủ trì triển khai chương trình này, bao gồm xây dựng hệ thống đánh giá, chứng nhận công trình, hoàn thiện tiêu chuẩn kỹ thuật, nâng cao năng lực phòng thử nghiệm và phát triển nhãn năng lượng cho vật liệu xây dựng.

Hoàn thiện khung pháp lý để triển khai đồng bộ

Theo ông Nguyễn Công Thịnh, Phó Vụ trưởng Vụ Khoa học công nghệ, môi trường và Vật liệu xây dựng (Bộ Xây dựng), Việt Nam có đủ cơ sở pháp lý và năng lực kỹ thuật để triển khai dán nhãn năng lượng cho vật liệu xây dựng và công trình. Tuy nhiên, để thực hiện hiệu quả, cần tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý và cơ chế thực thi.

Bộ Xây dựng đang nghiên cứu xây dựng định mức tiêu hao năng lượng cho sản xuất vật liệu xây dựng như xi măng, kính, vật liệu cách nhiệt… Trên cơ sở đó, doanh nghiệp sẽ có căn cứ để cải tiến công nghệ, giảm mức tiêu thụ năng lượng xuống dưới ngưỡng tối đa cho phép.

Song song với đó, Bộ Xây dựng cũng đang phối hợp nghiên cứu xây dựng Luật Quản lý và Phát triển đô thị theo hướng xanh, thông minh và bền vững. Các tiêu chí như cây xanh, mặt nước, chiếu sáng thông minh, giao thông thân thiện môi trường và hạ tầng sử dụng năng lượng hiệu quả sẽ được tích hợp đồng bộ trong đánh giá phát triển đô thị.

Tăng cường kiểm toán và giám sát sử dụng năng lượng

Liên quan đến kiểm toán năng lượng, ông Nguyễn Công Thịnh cho biết, lĩnh vực tòa nhà đã có quy chuẩn và quy trình tương đối đầy đủ. Với các cơ sở sản xuất vật liệu xây dựng, việc kiểm toán năng lượng cũng không mới, bởi các doanh nghiệp sử dụng năng lượng trọng điểm đã được yêu cầu kiểm toán định kỳ 3 năm/lần.

Vấn đề đặt ra hiện nay là cần tăng cường vai trò giám sát, kiểm tra của chính quyền địa phương. “Các UBND tỉnh, thành phố cần quyết liệt hơn trong thanh tra, kiểm tra việc chấp hành các quy định về sử dụng năng lượng, thay vì chỉ dừng ở mức khuyến khích như trước đây”, ông Thịnh kiến nghị.

Kỳ vọng vào Quỹ thúc đẩy sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả

Tại diễn đàn, ông Đặng Hải Dũng, Phó Cục trưởng Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công (Bộ Công Thương) cho rằng, trong 5–10 năm tới, Việt Nam sẽ phải đối mặt với nhiều thách thức lớn liên quan đến thương mại và môi trường, đặc biệt là các rào cản phi thuế quan như Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) của EU hay chính sách thuế carbon của Mỹ.

Các thị trường lớn sẽ yêu cầu doanh nghiệp xuất khẩu phải chứng minh rõ mức tiêu thụ năng lượng và phát thải carbon trong toàn bộ chuỗi sản xuất. Do đó, quản lý năng lượng sẽ chuyển dần từ “khuyến khích” sang “bắt buộc”, đòi hỏi hệ thống đo lường, giám sát và báo cáo minh bạch, đáp ứng chuẩn mực quốc tế.

Trong bối cảnh đó, Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả sửa đổi đã chính thức thông qua việc thành lập Quỹ thúc đẩy sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả.

Quỹ sẽ có sự tham gia của ngân sách nhà nước nhưng vận hành theo cơ chế xã hội hóa, bảo toàn vốn và linh hoạt. Quan trọng hơn, quỹ sẽ cung cấp các công cụ tài chính thiết thực như bảo lãnh tín dụng, cho vay lãi suất thấp hoặc hỗ trợ chi phí vay vốn cho doanh nghiệp đầu tư vào công nghệ tiết kiệm năng lượng.

Theo ông Đặng Hải Dũng, nhiều tổ chức quốc tế như Ngân hàng Thế giới, Chính phủ Đan Mạch sẵn sàng hỗ trợ vốn ưu đãi cho các dự án tiết kiệm năng lượng tại Việt Nam. Tuy nhiên, để tiếp cận hiệu quả các nguồn vốn này, Việt Nam cần một cơ chế tài chính trung gian đủ mạnh và đủ tin cậy.

Kỳ vọng đặt vào Quỹ thúc đẩy sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả không chỉ là tháo gỡ nút thắt tài chính cho doanh nghiệp, mà còn mở rộng hợp tác quốc tế, hỗ trợ Việt Nam thực hiện các cam kết giảm phát thải và phát triển bền vững theo đúng tinh thần COP26