Trong bối cảnh khô hạn có nguy cơ kéo dài, tỉnh Sơn La đang tập trung triển khai đồng bộ các giải pháp nhằm bảo đảm nguồn nước cho sản xuất và sinh hoạt. Từ cấp tỉnh đến cơ sở, các địa phương đã rà soát, đánh giá cụ thể từng khu vực có nguy cơ thiếu nước để chủ động phương án điều tiết, phân bổ hợp lý.

Ngành nông nghiệp hướng dẫn người dân chuyển đổi cơ cấu cây trồng phù hợp, sử dụng giống chịu hạn, áp dụng kỹ thuật tưới tiết kiệm nhằm giảm thất thoát nước. Các công trình thủy lợi được tăng cường kiểm tra, sửa chữa kịp thời, bảo đảm vận hành an toàn, hiệu quả.

Bên cạnh đó, công tác tuyên truyền được đẩy mạnh, nâng cao ý thức người dân trong việc sử dụng nước tiết kiệm, chống lãng phí. Ở nhiều địa phương, lực lượng chức năng và Nhân dân đã cùng tham gia nạo vét kênh mương, khơi thông dòng chảy, tận dụng tối đa các nguồn nước hiện có. Những giải pháp đồng bộ, linh hoạt đang góp phần quan trọng giúp Sơn La đảm bảo nguồn nước trước nguy cơ khô hạn, giữ ổn định sản xuất nông nghiệp và đời sống dân sinh.

Cụ thể, trước dự báo nắng nóng gay gắt và nguồn nước mặt có xu hướng giảm trong mùa khô 2026, UBND tỉnh Sơn La đã nhanh chóng vào cuộc với loạt giải pháp điều hành nguồn nước linh hoạt, nhằm vừa phục vụ sản xuất nông nghiệp, vừa duy trì nước sinh hoạt cho người dân trên toàn địa bàn. Tỉnh Sơn La hiện có tổng cộng 24 hồ chứa lớn dung tích trên 1 triệu m³, bao gồm 10 hồ thủy lợi và 14 hồ thủy điện, trong đó các hồ lớn như Sơn La, Nậm Chiến và Huội Quảng đều đạt gần 99% dung tích tích trữ, tạo tiền đề vững chắc cho việc điều tiết nước mùa khô.

Ngoài ra, mạng lưới hồ điều hòa đa mục tiêu và hồ cảnh quan tại các địa bàn như Phường Tô Hiệu, Chiềng An, Mộc Châu… với tổng diện tích hơn 25 ha không chỉ góp phần tích trữ nước mà còn giúp cải thiện cảnh quan đô thị và kiểm soát môi trường. Ngay trong năm 2025, tỉnh đã khánh thành Nhà máy nước Bản Mòng — với công suất 27.000 m³/ngày đêm, được đánh giá là nhà máy nước lớn nhất tỉnh — đồng thời thúc đẩy xây dựng Nhà máy nước Chiềng Dong với hơn 230 tỷ đồng đầu tư.

Đẩy mạnh đầu tư các công trình cung cấp nước góp phần đảm bảo nguồn nước cho sinh hoạt, sản xuất của Sơn La. (Ảnh: Internet).

Những dự án này góp phần nâng tỷ lệ cung cấp nước sạch đô thị lên khoảng 94% dân số đô thị, tương đương hơn 69.200 hộ khách hàng đang sử dụng nước sạch thường xuyên. Tuy nhiên, ở khu vực nông thôn, dù đã có gần 1.840 công trình nước tập trung, chỉ khoảng 75% trong số này hoạt động ổn định, khiến nhiều hộ dân vùng sâu, vùng xa vẫn phải khai thác nguồn nước tự túc từ giếng khoan, giếng đào hay bể chứa nhỏ lẻ.

Tình hình khí hậu 2026 dự báo sẽ có nắng nóng dữ dội và mưa thấp hơn trung bình nhiều năm, khiến dòng chảy trên các lưu vực sông chính, đặc biệt là sông Đà, có xu hướng giảm. Đối với các vùng trồng trọt trọng điểm, dự báo này đồng nghĩa với nguy cơ thiếu nước sinh hoạt và sản xuất ở nhiều xã, mức thiếu hụt có thể lên đến 50%, như tại Suối Tọ, nơi dự báo thiếu đến 70–80% nước.

Trước áp lực nguồn nước, tỉnh Sơn La đã ban hành kế hoạch khai thác và sử dụng nước cụ thể. Trong đó, đối với Sở Nông nghiệp và Môi trường làm đầu mối phối hợp các sở, ngành và cơ quan liên quan để giám sát, điều tiết nguồn nước theo nhu cầu sử dụng của từng khu vực.

Đơn vị cấp nước sạch tăng cường kiểm tra, bảo trì hệ thống, phối hợp phát hiện và xử lý rò rỉ, hỏng hóc, đảm bảo vận hành liên tục. Tuyên truyền người dân tiết kiệm nước, chủ động dự trữ nước trong mùa khô, đặc biệt từ tháng 4 đến tháng 6 — thời điểm dự báo nắng nóng kéo dài nhất. Đối với sản xuất nông nghiệp, tỉnh yêu cầu các địa phương tổ chức cấp nước theo mùa vụ, co giãn thời điểm xuống giống, và sẵn sàng điều chỉnh ưu tiên nước cho sản xuất khi thiếu hụt, ngay cả khi phải giảm khai thác ở các mục tiêu thủy điện.

Đồng thời, tỉnh cũng tăng cường các giải pháp bảo vệ môi trường, xử lý nghiêm các hành vi gây ô nhiễm và hạn chế thất thoát nước, kêu gọi ứng dụng công nghệ số trong quản lý nguồn nước hiệu quả hơn trên phạm vi toàn tỉnh. Với bối cảnh khí hậu ngày càng biến đổi phức tạp, Sơn La đã chủ động điều hành, phân phối nguồn nước từ hạ tầng hiện có, đồng thời đầu tư mở rộng và phối hợp liên ngành để đảm bảo nguồn nước bền vững phục vụ sản xuất và đời sống người dân.

Thời tiết khô hạn ảnh hưởng lớn tới đời sống, sản xuất của người dân Sơn La. (Ảnh: DV).  

Việc tập trung cao độ chống khô hạn, bảo đảm nguồn nước cho sản xuất và đời sống không chỉ là nhiệm vụ trước mắt mà còn mang ý nghĩa lâu dài đối với sự phát triển bền vững của tỉnh Sơn La. Thực tiễn cho thấy, khi cả hệ thống chính trị vào cuộc quyết liệt, người dân đồng lòng, các giải pháp kỹ thuật được triển khai kịp thời thì thiệt hại do thiên tai có thể được hạn chế ở mức thấp nhất.

Song song với việc xây dựng các kịch bản ứng phó, Sơn La đang từng bước hoàn thiện hệ thống quản lý tài nguyên nước theo hướng hiện đại, dựa trên dữ liệu và dự báo khoa học. Việc rà soát, đánh giá lại trữ lượng các nguồn nước mặt, nước ngầm giúp tỉnh tăng khả năng đáp ứng nhu cầu sinh hoạt và sản xuất trong từng giai đoạn. Trên cơ sở đó, các phương án phân bổ, điều tiết nước được thiết kế linh hoạt, phù hợp với đặc thù địa hình và cơ cấu kinh tế của từng vùng.

Trong lĩnh vực nông nghiệp, tỉnh ưu tiên chuyển đổi cơ cấu cây trồng theo hướng tiết kiệm nước, thích ứng với điều kiện khí hậu thay đổi. Các mô hình tưới tiên tiến, sử dụng công nghệ cao đang được nhân rộng, góp phần giảm thất thoát nước, nâng cao hiệu quả canh tác. Đồng thời, công tác bảo vệ rừng đầu nguồn, phục hồi các lưu vực sông, suối được chú trọng nhằm duy trì khả năng điều tiết tự nhiên của hệ sinh thái.

Những giải pháp này không chỉ giúp Sơn La chủ động trước nguy cơ hạn hán, thiếu nước mà còn tạo động lực cho phát triển kinh tế – xã hội theo hướng xanh và bền vững. Qua đó, tỉnh từng bước khẳng định vai trò tiên phong trong thích ứng với biến đổi khí hậu ở khu vực Tây Bắc.

Minh Châu