Biến đổi khí hậu đang tác động ngày càng sâu rộng đến mọi lĩnh vực sản xuất ở Quảng Trị, từ nông nghiệp, thủy sản đến công nghiệp và dịch vụ. Trước thực tế đó, Quảng Trị đã chủ động thay đổi phương thức sản xuất theo hướng linh hoạt và bền vững hơn.

Trong nông nghiệp, nhiều địa phương chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi phù hợp điều kiện khí hậu mới, đẩy mạnh canh tác hữu cơ, tiết kiệm nước và ứng dụng công nghệ cao. Các mô hình sản xuất theo chuỗi giá trị được hình thành, gắn sản xuất với chế biến và tiêu thụ, giúp nâng cao giá trị sản phẩm.

Ở lĩnh vực công nghiệp và tiểu thủ công nghiệp, doanh nghiệp từng bước đổi mới công nghệ, giảm phát thải và sử dụng năng lượng tái tạo. Song song đó, tỉnh chú trọng đào tạo nguồn nhân lực, hỗ trợ người dân tiếp cận khoa học kỹ thuật, qua đó tạo nền tảng cho phát triển kinh tế thích ứng với biến đổi khí hậu. Ngành Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Quảng Trị cũng chủ động đổi mới tư duy, chuyển từ “sản xuất nông nghiệp” sang “kinh tế nông nghiệp”, coi nâng cao chuỗi giá trị và khả năng thích ứng là con đường tất yếu để phát triển bền vững.

Địa phương đẩy mạnh khắc phục hậu quả thiên tai, phục hồi sản xuất, vừa mạnh mẽ đổi mới mô hình tăng trưởng theo hướng sinh thái, ứng dụng công nghệ cao và phát huy vai trò chủ thể của người dân trong xây dựng nông thôn mới. Sau những thách thức, nông nghiệp tỉnh Quảng Trị đã tạo được đà bứt phá, với giá trị sản xuất nông, lâm, thủy sản năm 2025 tăng 2,9% so với năm 2024, tiếp tục khẳng định vai trò trụ cột trong phát triển kinh tế-xã hội của tỉnh.

Theo lãnh đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường Quảng Trị, dấu ấn nổi bật trong thời gian qua là quá trình cơ cấu lại ngành nông nghiệp được triển khai quyết liệt, đi vào thực chất. Nông nghiệp hàng hóa phát triển rõ nét, nhiều vùng sản xuất tập trung gắn với các sản phẩm chủ lực của tỉnh từng bước hình thành.

Qua đó, tư duy sản xuất manh mún, nhỏ lẻ được thay thế bằng tư duy liên kết chuỗi, góp phần nâng cao giá trị gia tăng và sức cạnh tranh của nông sản Quảng Trị trên thị trường. Toàn tỉnh hiện có 417 cơ sở sản xuất ứng dụng công nghệ cao; hàng năm tổ chức sản xuất khoảng 230ha lúa hữu cơ và trên 900ha lúa theo hướng hữu cơ; trên 80% diện tích lúa và 70% diện tích ngô sử dụng giống chất lượng cao.

Nông dân Quảng Trị tích cực ứng dụng máy bay không người lái trong canh tác nông nghiệp. (Ảnh: Internet).

Lĩnh vực chăn nuôi có 1.021 trang trại, trong đó có nhiều trang trại chăn nuôi hữu cơ, áp dụng quy trình chăn nuôi tiên tiến, khép kín, theo tiêu chuẩn VietGAP. Không dừng lại ở trồng trọt, chăn nuôi, những đổi mới của ngành còn lan tỏa mạnh mẽ sang lĩnh vực lâm nghiệp, thủy lợi và quản lý tài nguyên, môi trường. Hiện nay, 100% diện tích rừng của tỉnh đã được số hóa trên nền tảng GIS, kết hợp thiết bị bay không người lái, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý, bảo vệ rừng.

Ngành thủy lợi từng bước hiện đại hóa với hệ thống bản đồ ngập lụt WebGIS, các trạm quan trắc tự động tại hồ chứa, trạm thủy văn; nhiều ứng dụng di động hỗ trợ phòng, chống thiên tai được đưa vào sử dụng. Công tác quản lý đất đai, môi trường được tăng cường thông qua số hóa toàn bộ bản đồ địa chính và hệ thống quan trắc môi trường tự động, hướng tới phát triển bền vững. Hiện công nghệ số đã không còn xa lạ với nông dân Quảng Trị. Drone được triển khai trên hơn 22.000ha lúa, hệ thống tưới tiết kiệm nước được áp dụng cho khoảng 5.000ha cây trồng.

Cùng với sản xuất, khâu quản lý chất lượng cũng được siết chặt với 72 mã số vùng trồng và hơn 200 cơ sở áp dụng truy xuất nguồn gốc bằng mã QR. Nông nghiệp của tỉnh đã từng bước nâng cao chuỗi giá trị và xây dựng thương hiệu cho nhiều sản phẩm chủ lực. Nhiều mô hình sản xuất thích ứng với biến đổi khí hậu mang lại hiệu quả rõ nét, đó là nuôi tôm công nghệ cao, lúa hữu cơ, lúa giảm phát thải gắn với tín chỉ các-bon, trồng rừng gỗ lớn, rừng đạt chứng chỉ FSC, cà phê sinh thái, các mô hình nông-lâm kết hợp.

Đặc biệt, các mô hình liên kết chuỗi giá trị giữa doanh nghiệp-hợp tác xã-nông dân ngày càng được mở rộng, giúp ổn định đầu ra, gia tăng thu nhập và giảm rủi ro cho người sản xuất. Chương trình “Mỗi xã một sản phẩm” (OCOP) tiếp tục tạo sức lan tỏa sâu rộng, trở thành điểm nhấn trong phát triển kinh tế nông thôn của tỉnh.

Nhiều sản phẩm OCOP đã khẳng định thương hiệu, vươn ra thị trường trong nước và quốc tế, góp phần nâng tầm giá trị nông sản Quảng Trị. Những kết quả đạt được từ việc chuyển đổi tư duy sản xuất sang kinh tế nông nghiệp, gắn sản xuất với bảo vệ môi trường và thích ứng biến đổi khí hậu không chỉ góp phần nâng cao giá trị gia tăng cho nông sản, cải thiện thu nhập cho người dân mà còn tạo nền tảng vững chắc cho một nền nông nghiệp hiện đại, bền vững trong thời gian tới.

Tỉnh Quảng Trị đẩy mạnh nâng cấp hệ thống đê kè, chủ động thích ứng với thời tiết cực đoan. (Ảnh: MS).

Với quyết tâm nâng cao chuỗi giá trị và chủ động thích ứng biến đổi khí hậu, ngành Nông nghiệp và Môi trường Quảng Trị đang từng bước hiện thực hóa mục tiêu xây dựng nền nông nghiệp sinh thái, nông thôn hiện đại, nông dân văn minh, đóng góp quan trọng vào sự phát triển nhanh và bền vững của tỉnh trong giai đoạn mới.

Ngoài ra, để cụ thể hóa các nội dung của Quyết định số 1055/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về việc ban hành Kế hoạch quốc gia thích ứng với biến đổi khí hậu giai đoạn 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050, UBND tỉnh Quảng Trị đã ban hành Kế hoạch số 58/KH - UBND, trong đó xác định 3 nhóm nhiệm vụ, giải pháp, tập trung vào 7 nhóm, lĩnh vực ưu tiên để tăng cường khả năng chống chịu, năng lực thích ứng của cộng đồng, các thành phần kinh tế và hệ sinh thái nhằm giảm thiểu tính dễ bị tổn thương và rủi ro trước những tác động của biến đổi khí hậu; thúc đẩy việc lồng ghép thích ứng với biến đổi khí hậu vào hệ thống chiến lược, quy hoạch, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh…

Việc thay đổi phương thức sản xuất không chỉ là giải pháp tình thế mà đã trở thành yêu cầu tất yếu đối với Quảng Trị trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng khốc liệt. Khi khí hậu không còn ổn định, tư duy sản xuất của người dân đã chuyển từ “chạy theo thiên nhiên” sang “chủ động thích ứng”. Những kết quả bước đầu từ chuyển đổi cây trồng, ứng dụng công nghệ, liên kết chuỗi và phát triển kinh tế xanh đã khẳng định hướng đi đúng đắn của địa phương này.

Lê Thành