Giáo viên không chỉ dạy kiến thức, mà còn tổ chức học tập và làm chủ công nghệ.

Áp lực thay đổi và sức ép quy mô đào tạo

Việc triển khai Chương trình giáo dục phổ thông 2018 theo định hướng phát triển phẩm chất và năng lực học sinh đã làm thay đổi sâu sắc vai trò giáo viên: từ người truyền thụ kiến thức sang người tổ chức hoạt động học tập, cá nhân hóa quá trình học và sử dụng hiệu quả công nghệ trong giảng dạy.

Theo GS.TS Huỳnh Văn Sơn, công nghệ số và AI hiện đã tham gia trực tiếp vào dạy học — từ thiết kế học liệu, phân tích dữ liệu người học đến hỗ trợ đánh giá và mô phỏng lớp học — nhưng việc triển khai còn chưa đồng đều, với sự chênh lệch rõ rệt về hiệu quả sử dụng công nghệ giữa các cơ sở đào tạo và các nhóm giáo viên tương lai.

Áp lực đổi mới tăng lên khi quy mô đào tạo giáo viên tiếp tục mở rộng; dự báo đến năm 2030, một số trường trọng điểm có thể đào tạo hơn 20.000 sinh viên trong chu kỳ 4 năm, trong khi các cơ sở khác duy trì khoảng 4.000–5.000 người học.

Trong bối cảnh thực hiện Nghị định 116/2020/NĐ-CP yêu cầu sinh viên tốt nghiệp đúng hạn, quy mô đào tạo lớn gây sức ép đáng kể lên tổ chức đào tạo và kiểm soát chất lượng; nếu không cải tiến căn bản về chương trình và quản trị, hệ thống sẽ khó đáp ứng mục tiêu xây dựng đội ngũ giáo viên có tư duy hiện đại và năng lực số phù hợp trong 5–7 năm tới.

GS.TS Huỳnh Văn Sơn khẳng định, năng lực số đang trở thành một trụ cột của đào tạo giáo viên 

Năng lực số và “nhiệm vụ kép” trong đào tạo giáo viên thời AI

Theo GS.TS Huỳnh Văn Sơn, năng lực số đang trở thành trụ cột trong đào tạo giáo viên, không chỉ là khả năng sử dụng công nghệ mà còn bao gồm tư duy số, năng lực thiết kế dạy học trong môi trường số và khả năng lựa chọn công nghệ phù hợp với mục tiêu giáo dục.

Năng lực số vừa là một năng lực độc lập, vừa có tác động mạnh đến các năng lực chuyên môn và sư phạm khác; nếu tư duy đào tạo không được đổi mới kịp thời thì việc tái cấu trúc chương trình sẽ khó đạt hiệu quả thực chất.

Việc tích hợp năng lực số không nên thực hiện bằng cách cộng thêm học phần công nghệ, vì điều này có thể làm chương trình nặng hơn nhưng không hiệu quả hơn; thay vào đó, cần tích hợp công nghệ xuyên suốt quá trình đào tạo và xem công nghệ là công cụ phục vụ mục tiêu giáo dục.

Đào tạo giáo viên hiện phải thực hiện “nhiệm vụ kép”: chuẩn bị cho người học dạy hiệu quả trong lớp học truyền thống đồng thời đáp ứng yêu cầu dạy học trong môi trường số và có hỗ trợ AI; nếu thiết kế chương trình không phù hợp, nhiệm vụ này sẽ khiến chương trình dàn trải, tăng áp lực cho người học mà không cải thiện tương xứng chất lượng đào tạo.

AI mang lại nhiều cơ hội nhưng cũng tiềm ẩn rủi ro, vì việc phụ thuộc quá mức vào công cụ số có thể làm suy giảm tư duy phê phán, năng lực thiết kế học tập và tương tác sư phạm thực; do đó cần ứng dụng AI có kiểm soát để tránh tác dụng ngược.

Từ ETEP đến yêu cầu đổi mới bền vững

Theo GS.TS Huỳnh Văn Sơn, Chương trình ETEP là nền tảng quan trọng thúc đẩy chuyển đổi số trong đào tạo giáo viên, giúp nhiều cơ sở đào tạo bước đầu tích hợp năng lực sư phạm số và ứng dụng công nghệ vào chương trình một cách có hệ thống.

Tuy vậy, kết quả hiện mới ở giai đoạn khởi đầu; đổi mới đào tạo giáo viên cần một lộ trình dài hạn, gắn với việc nâng cao năng lực giảng viên sư phạm và đầu tư hạ tầng phù hợp.

Dù tổng số tín chỉ và chu trình đào tạo có thể ít thay đổi, yếu tố quyết định thành công của đổi mới nằm ở quan điểm đào tạo, tư duy thiết kế chương trình và cách thức tổ chức đào tạo.

Vì vậy, đổi mới đào tạo giáo viên là vấn đề về tư duy đào tạo và năng lực quản trị hệ thống hơn là câu chuyện kỹ thuật; nếu không thay đổi từ nền tảng, công nghệ hiện đại cũng khó tạo ra chuyển biến thực chất.

Chuyển đổi số và AI đã trở thành động lực buộc đào tạo giáo viên phải thay đổi; chỉ khi xem đào tạo giáo viên là khâu then chốt của đổi mới giáo dục thì việc ứng dụng công nghệ và AI mới đạt hiệu quả bền vững.