Cây lúa là cây lương thực chính cho một nửa dân số trên thế giới (Tran et al., 2024). Biến đổi khí hậu đã gây thiệt hại đáng kể đến sinh trưởng và năng suất lúa, gây áp lực lớn đến an ninh lương thực ở các nước đang phát triển (Lenaerts et al., 2019). Hiện nay, mô hình canh tác lúa-tôm, đặc biệt ở các tỉnh ven biển ĐBSCL ngày càng phổ biến với diện tích áp dụng tăng mạnh (Tu, 2021). Hơn nữa, xâm nhập mặn vào đất canh tác đang là thách thức lớn (Tran et al., 2022). Điều này dẫn đến đất nhiễm mặn có hàm lượng cao các ion Na+ và các muối hòa tan, ảnh hưởng đến các loại cây trồng nhạy cảm với mặn (ElRamady et al., 2024), thích sinh trưởng thực vật (PGPS) như indole-3-acetic acid (IAA), 5-aminolevulinic acid (ALA), exopolymeric substances (ESP) và siderophores do PNSB phóng thích giúp cây trồng phát triển tốt hơn trong điều kiện môi trường bất lợi (Sakarika et al., 2020; Sundar & Chao, 2022; Khuong et al., 2023b; Xu et al., 2023). Tuy nhiên, hiệu quả của PNSB phụ thuộc vào tính chất đất tại từng khu vực (Dat et al., 2024a; 2024b; Khuong et al., 2024). Vì vậy, nghiên cứu được thực hiện nhằm đánh giá tác động của các dòng vi khuẩn quang dưỡng không lưu huỳnh màu tía cố định đạm đến sinh trưởng và năng suất lúa  trồng ở điều kiện đất nhiễm mặn.

Mục tiêu của nghiên cứu này là đánh giá ảnh hưởng của vi khuẩn quang dưỡng không lưu huỳnh màu tía (PNSB) cố định đạm (N) đến sinh trưởng và năng suất lúa vụ Hè Thu năm 2023 trồng trên một số nền đất nhiễm mặn lúa - tôm của Châu Thành - Trà Vinh, Mỹ Xuyên - Sóc Trăng, Thới Bình - Cà Mau và An Biên - Kiên Giang trong điều kiện nhà lưới. Thí nghiệm 2 nhân tố được bố trí theo khối hoàn toàn ngẫu nhiên. Trong đó, nhân tố A là bốn mức bón phân N (100, 75, 50, 0% N theo công thức khuyến cáo 100N-60P2O5-30K2O) và nhân tố B là PNSB cố định N, Rhodobacter sphaeroides (không bổ sung vi khuẩn, bổ sung dòng đơn R. sphaeroides S01, dòng đơn R. sphaeroides S06 và hỗn hợp hai dòng vi khuẩn R. sphaeroides S01 và S06), với 4 lần lặp lại, mỗi lần lặp lại 8 cây/chậu.

Qua thời gian thực hiện, kết quả cho thấy phân đạm có vai trò rất quan trọng đến sinh trưởng và năng suất lúa, PNSB cố định đạm đã có hiệu quả cải thiện sinh trưởng và năng suất lúa. Bổ sung PNSB dòng đơn R. sphaeroides S01, S06 hay hỗn hợp 2 dòng R. sphaeroides S01 và S06 cải thiện chiều cao cây lúa (2,60 - 24,3%), chiều dài bông (4,42 - 14,3%), số bông/chậu (7,48 - 25,4%), số hạt chắc/bông (3,11 - 40,4%), tỷ lệ hạt chắc (0,68 - 23,6%) và năng suất hạt lúa (7,03 - 69,9%) trên nền đất của 4 vùng nghiên cứu.

Tạp chí Khoa học Đại học Cần Thơ, Tập 62, Số 1B (2026) (nthang)