Chính vì vậy, một nhóm nghiên cứu tại Đại học Tampere (Phần Lan) và Đại học Bremen (Đức) đã tiến hành khảo sát cách con người đánh giá “tâm trí” của robot hình người – tức khả năng chúng có ý thức, cảm xúc và trạng thái nhận thức.

Hai khía cạnh của nhận thức về trí tuệ

• Agency (năng lực hành động): khả năng suy nghĩ, kiểm soát bản thân và đánh giá hậu quả hành động.
• Experience (trải nghiệm): khả năng cảm nhận và biểu lộ cảm xúc.

Con người vốn có xu hướng gán những phẩm chất này cho nhiều đối tượng, kể cả robot giao hàng. Tuy nhiên, không phải robot nào cũng có gương mặt với đôi mắt rõ ràng.

Kết quả nghiên cứu

Trong thí nghiệm, các nhà khoa học dùng AI tạo ra hình ảnh robot hình người với hai phiên bản: có mắt và không mắt. Những hình ảnh này được trình bày cho một nhóm lớn người tham gia.

• Dù robot mang dáng vẻ trẻ em hay người lớn, dù mắt hiển thị trên màn hình hay gắn trực tiếp vào cấu trúc khuôn mặt, thì robot có mắt luôn được đánh giá cao hơn về agency và experience.
• Hiệu ứng này thậm chí xuất hiện ở mức tiền ý thức, tức trước khi người tham gia kịp đưa ra đánh giá có chủ đích.

Giáo sư Jari Hietanen (Đại học Tampere) nhấn mạnh: “Đôi mắt không chỉ là chi tiết thẩm mỹ. Chúng định hình cách con người nhìn nhận địa vị xã hội và đạo đức của robot. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến sự đồng cảm, hợp tác và cả cách chúng ta đối xử với công nghệ.”

Ý nghĩa đối với thiết kế robot

Phát hiện này mở ra hướng đi mới cho các nhà thiết kế robot hình người. Việc bổ sung đôi mắt không chỉ giúp robot trông “thân thiện” hơn mà còn khiến con người dễ dàng gán cho chúng trí tuệ và cảm xúc, từ đó nâng cao khả năng tương tác xã hội và ứng dụng trong đời sống.