Trong những năm qua, công tác tổ chức thực thi các chính sách của Nhà nước về giáo dục trên địa bàn tỉnh Hà Tĩnh nói chung và chính sách về phát triển đội ngũ giáo viên trung học phổ thông (THPT) nói riêng đã đạt được nhiều kết quả đáng kể, góp phần vào sự phát triển kinh tế - xã hội của Hà Tĩnh. Chất lượng về giáo dục ở các bậc học của tỉnh Hà Tĩnh trong những năm gần đây đã đạt được nhiều thành quả đáng ghi nhận, trong đó chất lượng đội ngũ giáo viên ngày càng được nâng cao cả về số lượng và chất lượng. Các chính sách phát triển giáo dục đã được các cấp uỷ, Đảng, chính quyền tỉnh Hà Tĩnh quan tâm. Tuy nhiên, việc tổ chức thực thi chính sách phát triển đội ngũ giáo viên nói chung và đội ngũ giáo viên THPT nói riêng còn bộc lộ nhiều bất cập, hạn chế, dẫn đến chất lượng đội ngũ giáo viên ở các trường không đồng đều, chưa tương xứng với vị trí giáo dục là quốc sách hàng đầu. Vấn đề phát triển đội ngũ giáo viên ở các trường THPT được một số công trình đề cập, góp phần cải tiến, hoàn thiện hơn công tác phát triển giáo viên của đất nước và của từng cơ sở giáo dục. Tuy vậy, cho đến nay, vấn đề phát triển đội ngũ giáo viên ở các trường THPT trên địa bàn tỉnh Hà Tĩnh vẫn chưa được quan tâm nghiên cứu đầy đủ, còn có những khía cạnh chưa được nghiên cứu sâu, còn thiếu những biện pháp mang tính đồng bộ. Bài viết tìm hiểu về việc thực hiện chính sách phát triển giáo viên THPT trên địa bàn tỉnh Hà Tĩnh, một công việc cần thiết và có giá trị ý nghĩa đối với địa phương này.

Trong những năm qua trên cơ sở các văn bản của ngành về phát triển đội ngũ giáo viên, lãnh đạo ngành giáo dục Hà Tĩnh đã xây dựng kế hoạch thực hiện chính sách phát triển đội ngũ giáo viên trên địa bàn Hà Tĩnh nói chung và đội ngũ giáo viên THPT nói riêng. Căn cứ các văn bản quy phạm pháp luật như: Luật Viên chức; Nghị định 56/2015/NĐ-CP ngày 9/6/2015 của Chính phủ về việc đánh giá, phân loại cán bộ, công chức viên chức; Thông tư số 20/2018/TT-BGD-ĐT ngày 22/8/2018 của Bộ trưởng Bộ giáo dục và Đào tạo ban hành quy định chuẩn nghề nghiệp giáo viên cơ sở giáo dục phổ thông... UBND Hà Tĩnh đã xây dựng Đề án vị trí việc làm, tổ chức chuyển xếp từ ngạch sang hạng cho giáo viên theo tiêu chuẩn chức danh nghề nghiệp; đánh giá viên chức để rà soát, sàng lọc và tinh giản theo tinh thần chỉ đạo của Nghị quyết số 39-NQ/TW của Trung ương và Nghị định 108/2014/NĐ-CP của Chính phủ.

Kết quả khảo sát cho thấy, “Kế hoạch phát triển đội ngũ giáo viên THPT căn cứ vào yêu cầu của ngành giáo dục” được đánh giá cao nhất với ĐTB = 3,46/5 điểm, tương ứng với 14,28% đánh giá tốt, 34,92% đánh giá khá. Ngược lại, tiêu chí “Nội dung kế hoạch bảo đảm bao trùm các vấn đề của phát triển đội ngũ giáo viên THPT” chưa được đánh giá cao, với 20,63% đánh giá yếu và 4,76% đánh giá kém.

Theo đánh giá ý kiến của cán bộ quản lý và giáo viên, tài liệu bồi dưỡng thường xuyên giáo viên đảm bảo tính khoa học; chương trình bồi dưỡng thường xuyên (BDTX) giáo viên chú trọng cập nhật kiến thức và bám sát yêu cầu đổi mới giáo dục phổ thông; báo cáo viên có kiến thức vững vàng, có phương pháp sư phạm và tinh thần quan tâm hỗ trợ học viên; cơ sở pháp lý của công tác BDTX giáo viên tương đối hoàn thiện và cập nhật. Giáo viên được bồi dưỡng về nội dung, chương trình, đổi mới phương pháp dạy học, kiểm tra, đánh giá kết quả học tập… để phục vụ cho đổi mới chương trình, sách giáo khoa. Chính sách đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ giáo viên THPT đã đem lại hiệu quả cho đội ngũ giáo viên THPT trên địa bàn Hà Tĩnh. Tính đến thời điểm năm 2019, đội ngũ giáo viên THPT đạt trình độ trên chuẩn 87.3%. Hằng năm, 100% đội ngũ giáo viên THPT được tập huấn chuyên môn nghiệp vụ cho từng môn học. Nội dung tập huấn liên quan đến việc đổi mới phương pháp dạy học, cung cấp cho đội ngũ các kiến thức hữu ích trong việc giảng dạy, đội ngũ giáo viên cốt cán được cử đi tập huấn đã phát huy tốt vai trò truyền đạt kiến thức mới cho đồng nghiệp, giúp họ cùng nâng cao trình độ, năng lực chuyên môn; hầu hết đội ngũ giáo viên THPT đã tự học các chứng chỉ về công nghệ thông tin và ngoại ngữ, nhằm đáp ứng yêu cầu chung của chuẩn nghề nghiệp của giáo viên. Chính sách đánh giá giáo viên theo chuẩn nghề nghiệp giúp cho đội ngũ giáo viên tự xây dựng kế hoạch, trau dồi năng lực chuyên môn của bản thân nhằm đáp ứng các tiêu chuẩn theo quy định của chuẩn nghề nghiệp. Chính vì nhận thức đó nên chất lượng dạy học ngày càng nâng lên.

Giải pháp tăng cường thực hiện chính sách phát triển giáo viên trung học phổ thông trên địa bàn tỉnh Hà Tĩnh

Nâng cao nhận thức cho cán bộ quản lý, giáo viên về tác dụng của việc xây dựng đội ngũ giáo viên theo Chuẩn nghề nghiệp

Giáo viên các trường THPT trên địa bàn tỉnh cần nhận thức rõ đường lối đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục của Đảng, chiến lược phát triển nguồn lực con người Việt Nam trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước và chủ trương xây dựng phát triển đội ngũ nhà giáo của Đảng và Nhà nước ta trong giai đoạn hiện nay. Tạo sự thống nhất cao trong nhận thức và hành động của mọi cán bộ quản lý, giáo viên về chủ trương “Chuẩn hóa, hiện đại hóa, xã hội hóa” là những giải pháp chiến lược nhằm thực hiện mục tiêu giáo dục trong từng thời kỳ. Đảm bảo mục tiêu chuẩn hoá nhà trường về mọi mặt là điều kiện cho giáo dục toàn diện và nâng cao chất lượng giáo dục. Việc vận dụng Chuẩn nghề nghiệp trong quản lý đội ngũ là bước chuẩn hoá đội ngũ giáo viên của các nhà trường thực hiện chiến lược phát triển của ngành giáo dục tỉnh Hà Tĩnh trong giai đoạn hiện nay. Nhằm giúp cho giáo viên trong nhà trường nhận thức được việc tự đánh giá và được đánh giá theo Chuẩn trở thành là việc làm thường xuyên và tất yếu. Qua đánh giá, mỗi giáo viên tự nhìn nhận, đánh giá được phẩm chất và năng lực cá nhân trong hoạt động nghề nghiệp từ đó mỗi giáo viên có kế hoạch tự học, tự bồi dưỡng nâng cao năng lực nghề nghiệp và trau dồi kỹ năng hoạt động nghề nghiệp. Đó cũng chính là mục tiêu, yêu cầu của các nhà trường và đòi hỏi của xã hội đối với trình độ, năng lực, phẩm chất, nhân cách của mỗi giáo viên trong giai đoạn hiện nay.

Các nhà trường cần quán triệt đầy đủ các nghị quyết, chỉ thị của Đảng, Nhà nước, của tỉnh Hà Tĩnh, của Bộ GD-ĐT và của Sở GD-ĐT về công tác xây đội ngũ, cung cấp đầy đủ, kịp thời các thông tin về đổi mới giáo dục.

Tiếp tục đẩy mạnh công tác tuyên truyền trong toàn thể đội ngũ giáo viên về ý nghĩa việc tự đánh giá và được đánh giá theo Chuẩn nghề nghiệp ban hành theo Thông tư số 20/2018/TT-BGDĐT ngày 22 tháng 8 năm 2018 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo, qua đó làm rõ mục đích, vai trò, tầm quan trọng của công tác phát triển đội ngũ giáo viên THPT theo Chuẩn nghề nghiệp đối với chiến lược phát triển của các nhà trường. Cần làm cho mỗi giáo viên tự giác vận dụng Chuẩn để tự đánh giá, cần làm cho tập thể tổ chuyên môn thực sự quán triệt mục đích của Chuẩn và các yêu cầu đánh giá, xếp loại theo Chuẩn, tránh qua loa đại khái, dĩ hòa vi quý, chỉ nhằm vào cho điểm, xếp loại thì Chuẩn mới thực sự có tác động đến trình độ nghề nghiệp của giáo viên.

Chi uỷ, Ban giám hiệu và các tổ chức đoàn thể trong nhà trường tiếp tục, tích cực quán triệt, phổ biến các quan điểm, chủ trương của Đảng, Nhà nước về phát triển giáo dục và đào tạo đến đội ngũ giáo viên qua các hình thức: trên website của nhà trường; qua các buổi sinh hoạt Chi bộ, họp Hội đồng giáo dục, các buổi Hội thảo chuyên đề, sinh hoạt tổ chuyên môn, sinh hoạt đoàn thể...

Tiếp tục tổ chức cho 100% cán bộ, giáo viên, nhân viên trong nhà trường học tập, nghiên cứu nghiêm túc các nội dung của Chuẩn nghề nghiệp ban hành theo Thông tư số 20/2018/TT BGDĐT ngày 22 tháng 8 năm 2018. Thường xuyên chủ động rà soát đánh giá, phân loại, việc rèn luyện phẩm chất đạo đức, đánh giá việc thực hiện nhiệm vụ, năng lực về chuyên môn, nghiệp vụ trong các hoạt động sư phạm của nhà trường.

Lãnh đạo, cán bộ quản lý (CBQL) phải nhận thức đầy đủ và phải quyết tâm vận dụng chuẩn nghề nghiệp trong phát triển đội ngũ. Giáo viên nhận thực được tầm quan trọng của việc tự học, tự bồi dưỡng theo từng tiêu chuẩn, tiêu chí của chuẩn nghề nghiệp sẽ có tác dụng rất tốt cho việc nâng cao năng lực của đội ngũ.

Xây dựng và thực hiện quy hoạch đội ngũ giáo viên

Vận dụng chuẩn nghề nghiệp xây dựng các tiêu chí để tham mưu với Lãnh đạo Sở GD ĐT Hà Tĩnh về công tác tuyển dụng và xây dựng đội ngũ giáo viên của nhà trường đảm bảo đội ngũ được chuẩn hóa, có năng lực chuyên môn, nghiệp vụ, có phẩm chất đạo đức để thực hiện tốt mục tiêu giáo dục của các nhà trường. Kết quả tuyển dụng giáo viên thu hút được số lượng giáo viên theo nhu cầu tuyển dụng, đáp ứng được các tiêu chuẩn theo chuẩn nghề nghiệp giáo viên về Phẩm chất chính trị, đạo đức, lối sống; Năng lực tìm hiểu đối tượng và môi trường giáo dục; Năng lực dạy học; Năng lực giáo dục; Năng lực hoạt động chính trị, xã hội; Năng lực phát triển nghề nghiệp.

Xây dựng kế hoạch tuyển dụng giáo viên cần căn cứ vào các tiêu chí theo Chuẩn nghề nghiệp. Lập kế hoạch tuyển dụng theo từng năm, căn cứ vào quy mô phát triển đội ngũ giáo viên, số lượng giáo viên thừa, thiếu của từng bộ môn, số giáo viên nghỉ hưu, luân chuyển. Xác định rõ điều kiện tuyển dụng, điều động giáo viên để tham mưu cho Sở GD-ĐT tổ chức thi tuyển hoặc xét tuyển theo các tiêu chí đề ra. Các tiêu chí tuyển chọn phải được cụ thể hóa một cách chi tiết và công khai cho tất cả mọi người cùng nắm được, giúp công tác tuyển chọn đảm bảo công bằng, chính xác hơn. Xác định tiêu chuẩn và quy trình đánh giá đội ngũ cần dựa trên cơ sở năng lực thực tế và kết quả công việc từ đó có chính sách đãi ngộ tương xứng. Khắc phục tâm lý, hiện tượng quá coi trọng và đề cao "Bằng cấp" một cách hình thức trong tuyển dụng và đãi ngộ giáo viên. Có chế độ, chính sách hợp lý vận động giáo viên, cán bộ lớn tuổi, năng lực, sức khoẻ hạn chế nghỉ hưu trước tuổi, thôi việc hoặc chuyển đổi nghề nghiệp đồng thời tuyển dụng đội ngũ giáo viên trẻ, có trình độ chuyên môn, có phẩm chất đạo đức và sức khoẻ tốt thay thế. Căn cứ vào hệ thống môn học, hoạt động giáo dục và thời lượng giáo dục của mỗi cấp học trong Chương trình giáo dục phổ thông mới, tiến hành rà soát đội ngũ giáo viên hiện có ở từng trường để dự kiến số lượng giáo viên còn thiếu, số lượng giáo viên dôi dư theo từng môn học, cấp học làm căn cứ xây dựng kế hoạch tuyển dụng, không để tình trạng khi bắt đầu triển khai thực hiện thì thiếu giáo viên, nhất là giáo viên dạy những môn học mới.

Tổ chức bồi dưỡng đội ngũ giáo viên theo Chuẩn nghề nghiệp

Sau khi đánh giá theo Chuẩn nghề nghiệp, Lãnh đạo trường biết được điểm mạnh, điểm yếu của mỗi giáo viên, năng lực còn yếu ở những tiêu chí nào theo các yêu cầu của Chuẩn. Từ đó, có kế hoạch để bồi dưỡng giáo viên nhằm để mọi giáo viên đạt chuẩn, nâng mức của Chuẩn. Bồi dưỡng giáo viên theo Chuẩn nghề nghiệp để nhằm: Đối với giáo viên yếu tiêu chí nào cần được bồi dưỡng về tiêu chí đó. Đối với giáo viên chưa đạt Chuẩn tiến tới đạt Chuẩn; Đối với những giáo viên khác, nâng mức đạt Chuẩn. Với cách thức bồi dưỡng như vậy, đội ngũ sẽ được nâng cao năng lực theo Chuẩn nghề nghiệp, tức là nâng cao năng lực cho toàn đội ngũ giáo viên. Đây cũng chính là một trong những mục tiêu của Chuẩn nghề nghiệp.

Xác định đối tượng bồi dưỡng: Trước đây, khi tổ chức bồi dưỡng, mọi đối tượng giáo viên đều phải tham gia bồi dưỡng. Khi tiến hành đánh giá, xếp loại giáo viên theo Chuẩn nghề nghiệp thì đối tượng bồi dưỡng đã được xác định: Bồi dưỡng đạt Chuẩn nghề nghiệp; Bồi dưỡng nâng mức Chuẩn nghề nghiệp; Bồi dưỡng nâng cao năng lực theo yêu cầu vị trí công tác. Trong các đối tượng này cũng không tiến hành bồi dưỡng đồng loạt mà sẽ phân loại và bố trí bồi dưỡng theo nội dung và thời điểm, thời lượng khác nhau để tránh chồng chéo, lãng phí, gây khó khăn cho quản lý đội ngũ và bố trí các hoạt động của nhà trường.

Hoàn thiện và tổ chức thực hiện các chính sách đối với giáo viên

Tổ chức thực hiện các chính sách của Nhà nước, xây dựng các chính sách của nhà trường đối với giáo viên đạt các mức độ Chuẩn khác nhau để động viên, khuyến khích đội ngũ giáo viên phấn đấu theo Chuẩn nghề nghiệp. Tổ chức thực hiện các chính sách của Nhà nước, xây dựng các chính sách của nhà trường về việc khuyến khích đội ngũ giáo viên phấn đấu nâng cao phẩm chất đạo đức, năng lực sư phạm. Các chính sách này được công khai trong đội ngũ cán bộ, giáo viên. Căn cứ vào kết quả đánh giá năng lực giáo viên theo Chuẩn để có chế độ đối với giáo viên đạt các mức độ chuẩn khác nhau.

Xây dựng chính sách khen thưởng, đãi ngộ phù hợp, kịp thời đối với những cá nhân có thành tích cao trong thực hiện nhiệm vụ, điều này sẽ khuyến khích họ càng cố gắng hơn và chính họ sẽ trở thành tấm gương sáng cho đồng nghiệp noi theo và phấn đấu. Xây dựng phương án sử dụng tài chính hợp lý, làm tốt công tác xã hội hóa nhằm huy động các nguồn lực nhằm làm cơ sở xây dựng các chính sách đãi ngộ cho đội ngũ.

Để động viên, kích thích tính tích cực của giáo viên trong công việc, cần vận dụng nguyên tắc mọi quyền lợi vật chất không chia đều mà căn cứ vào chất lượng, hiệu quả công việc. Trên cơ sở đảm bảo mức lương cơ bản, xây dựng quy chế đãi ngộ tài chính bằng cách chuyển dần trả lương theo hình thức dựa trên thâm niên công tác và số tiết giáo viên thực dạy sang trả lương dựa vào kiến thức và kỹ năng, năng lực làm việc của giáo viên cũng như của nhóm.

Có chính sách đãi ngộ giáo viên phù hợp điều kiện thực tế của nhà trường và đảm bảo công tác động viên khen thưởng đúng đối tượng và kịp thời. Thực hiện chế độ, chính sách đối với đội ngũ giáo viên đảm bảo được trả bằng hoặc cao hơn theo quy định của pháp luật lao động. Có cơ chế huy động nguồn lực xã hội hóa theo quy định của pháp luật từ người dân, các tổ chức chính trị - xã hội đầu tư cho giáo dục, hỗ trợ thực hiện các chế độ đối với đội ngũ giáo viên.

Xây dựng hệ thống giải pháp thực hiện chính sách phát triển đội ngũ giáo viên THPT phải đồng bộ từ khâu đào tạo - bồi dưỡng - sử dụng - đến việc thực hiện các chế độ chính sách cũng như xây dựng các cơ sở vật chất cần thiết cho hoạt động sư phạm của mỗi giáo viên và cả đội ngũ giáo viên. Để thực hiện một cách có hệ thống giải pháp đó, cần có một tầm nhìn chiến lược về vai trò của GD-ĐT, cũng như một ý chí chính trị mạnh mẽ của cả hệ thống chính trị khi tổ chức thực hiện hệ thống giải pháp. Sự quyết tâm, tham mưu cùng năng lực tổ chức thực hiện của toàn ngành GD-ĐT có vai trò cực kỳ quan trọng vì Đảng, Nhà nước và xã hội chỉ định hướng, tạo những điều kiện và môi trường thuận lợi, còn hành động cụ thể để biến quan điểm, chủ trương, chính sách thành hiện thực và đạt đến hiệu quả cuối cùng và cao nhất được quyết định bởi sự tham gia và đóng góp của đội ngũ giáo viên nói chung và những giáo viên phổ thông nói riêng. Việc xây dựng và phát triển đội ngũ giáo viên chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố: quá trình đào tạo, sử dụng và bồi dưỡng giáo viên; hoàn cảnh, điều kiện lao động sư phạm của người giáo viên; ý chí, thói quen và năng lực tự học của người giáo viên; quản lý đội ngũ giáo viên theo Chuẩn nghề nghiệp. Để có được đội ngũ giáo viên đáp ứng yêu cầu của nhà trường phổ thông 15-20 năm tới, các yếu tố trên phải đảm ứng những yêu cầu về số lượng; về cơ cấu; về chất lượng, trong đó yêu cầu chất lượng là quan trọng hơn cả. Cần phải cải cách công tác đào tạo và bồi dưỡng giáo viên để thực sự nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên, đáp ứng yêu cầu đổi mới chương trình giáo dục phổ thông sau 2020.

Vì vậy, thực hiện đồng bộ các giải pháp sẽ góp phần vào việc đổi mới căn bản và toàn diện tất cả những yếu tố liên quan đến việc xây dựng và phát triển đội ngũ giáo viên, nhờ đó sẽ có được một đội ngũ giáo viên đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp GD-ĐT trên địa bàn tỉnh Hà Tĩnh nói riêng cũng như sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước nói chung.