Theo nhận định của cơ quan chuyên môn, thời kỳ cao điểm về hạn hán, xâm nhập mặn cần đặc biệt lưu ý gồm: tháng 3 - 5/2026 tại Đồng bằng sông Cửu Long (trùng các kỳ triều cường), tháng 3 - 4/2026 tại cao nguyên Nam Trung Bộ và Đông Nam Bộ, và tháng 7 - 8/2026 tại vùng ven biển Nam Trung Bộ. Việc chủ động từ sớm, từ xa, với phương án cụ thể theo từng vùng được xem là yếu tố then chốt nhằm giảm thiểu thiệt hại do hạn hán, xâm nhập mặn và cháy rừng trong năm nay.

Trước dự báo về nguy cơ thiếu nước, xâm nhập mặn các địa phương đã chủ động phương án ứng phó. 

Các địa phương lưu ý các thời điểm xâm nhập mặn tăng ở các cửa sông Vàm Cỏ, Cái Lớn từ ngày 1/3 - 6/3, 19/3 - 23/3, 30/3 - 4/4 và từ 18/4 - 21/4. Sau thời điểm xâm nhập mặn tăng cao và đạt đỉnh, khả năng xuất hiện nước ngọt thường xuyên, thuận lợi cho các công trình thủy lợi lấy nước, nhất là khi triều thấp, cần tăng cường lấy nước tưới cho cây trồng, dân sinh, tích trữ nước và thau rửa đồng ruộng. 

Với khu vực Đông Nam Bộ và vùng cao nguyên Nam Trung Bộ, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề nghị các địa phương rà soát, khoanh vùng cụ thể các diện tích cây trồng có nguy cơ bị hạn hán, thiếu nước; hướng dẫn, hỗ trợ người dân giải pháp ứng phó phù hợp, đặc biệt là ở khu vực ngoài vùng công trình thủy lợi phụ trách tưới.

Địa phương lưu ý thực hiện giải pháp tích trữ nước phân tán, trường hợp nguy cơ bị thiếu nước nghiêm trọng, thực hiện tưới để duy trì sức sống tối thiểu của cây trồng, kết hợp với việc sử dụng vật liệu sẵn có ở địa phương để giữ ẩm, hạn chế thất thoát nước do bốc hơi. Đồng thời, phối hợp với các chủ hồ chứa thủy điện và các cơ quan liên quan xây dựng, thống nhất kế hoạch chi tiết điều tiết nước cho vùng hạ du của các hồ chứa thủy điện, bảo đảm tiết kiệm nguồn nước, phù hợp khả năng lấy nước của công trình thủy lợi phục vụ sản xuất nông nghiệp.

Vùng ven biển Nam Trung Bộ cần tiếp tục thực hiện các giải pháp bảo đảm cung cấp đủ nguồn nước cho sản xuất vụ Đông Xuân 2025-2026, giảm thiểu ở mức thấp nhất nguy cơ ảnh hưởng của hạn hán, thiếu nước, xâm nhập mặn; đồng thời lưu ý tiết kiệm nguồn nước trữ trong các hồ chứa để cung cấp cho sản xuất vụ Hè Thu 2026.

Các địa phương ven biển Nam Trung Bộ tổ chức kiểm kê chặt chẽ nguồn nước trữ của từng công trình thủy lợi, dự kiến cụ thể lượng nước còn lại sau khi cung cấp cho sản xuất vụ Đông Xuân; tính toán cân đối khả năng cung cấp để xác định diện tích sản xuất nông nghiệp vụ Hè Thu 2026 phù hợp với khả năng nguồn nước, chỉ tổ chức sản xuất nông nghiệp khi nguồn nước từ các công trình thủy lợi bảo đảm cung cấp cả vụ.

Cùng với đó chủ động phối hợp với các chủ hồ chứa thủy điện và các cơ quan liên quan xây dựng, thống nhất kế hoạch chi tiết điều tiết nước cho vùng hạ du các hồ chứa thủy điện phục vụ sản xuất nông nghiệp vụ Hè Thu năm 2026, bảo đảm tiết kiệm nguồn nước, phù hợp khả năng lấy nước của công trình thủy lợi.

Bên cạnh các giải pháp trước mắt, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề nghị các địa phương Đồng bằng sông Cửu Long, Nam Trung Bộ và Đông Nam Bộ tiếp tục ưu tiên nguồn lực đầu tư xây dựng mới, sửa chữa, nâng cấp hệ thống thủy lợi, nhất là các công trình cấp nước sinh hoạt tập trung, công trình ngăn mặn, trữ nước tại các khu vực thường xuyên khó khăn về nguồn nước. Việc đẩy nhanh tiến độ thi công các dự án sẽ góp phần nâng cao năng lực khai thác, điều tiết và sử dụng hiệu quả tài nguyên nước.

Các địa phương cần tăng cường cung cấp thông tin kịp thời về tình hình nguồn nước, hạn hán, xâm nhập mặn, nguy cơ cháy rừng và thiếu nước sinh hoạt qua các phương thức truyền thông phù hợp, giúp người dân và chính quyền cơ sở chủ động phương án ứng phó, nâng cao ý thức sử dụng nước tiết kiệm, hiệu quả.

Tại tỉnh Đồng Tháp, theo đự báo của Đài Khí tượng Thủy văn tỉnh, độ mặn cao nhất hàng ngày tại các trạm tăng dần và đạt đỉnh vào những ngày cuối tuần. Do chủ động sản xuất theo lịch thời vụ nên hơn 24.000 ha lúa Đông Xuân ở vùng ngọt hóa Gò Công của tỉnh hiện đã trổ và chín rộ nên không bị ảnh hưởng bởi khô hạn; đồng thời hàng nghìn ha hoa màu khu vực này cũng đảm bảo nguồn nước ngọt do cống Xuân Hòa cấp bổ thường xuyên.

Những ngày qua, Công ty TNHH MTV Khai thác các Công trình Thủy lợi Tiền Giang vận hành các công trình theo hướng ngăn mặn, tích trữ nước ngọt để phục vụ sản xuất nông nghiệp. Vườn cây đặc sản ven sông được an toàn, mùa khô vẫn đủ nước ngọt. Tại vùng trồng sầu riêng chuyên canh ven sông Tiền, các nhà vườn đã chủ động tích nước ngọt và sẵn sàng triển khai các giải pháp cứu vườn cây khi nước mặn xâm nhập. Đặc biệt khu vực này có hệ thống cống đập ven sông khép kín, sẵn sàng ngăn mặn khi cần thiết. 

Việc vận hành hiệu quả các công trình thủy lợi "ngăn mặn, giữ ngọt" giúp các địa phương đảm bảo nguồn nước cho sản xuất, sinh hoạt trên địa bàn. 

Còn tại tỉnh Vĩnh Long, hiện nhà vườn các địa phương này đang áp dụng các biện pháp thủy lợi, tích nước ngọt, gia cố bờ bao chống triều cường, chống mặn xâm nhập để bảo vệ vườn cây ăn trái, cây giống và cây kiểng.

Đại diện Công ty Trách nhiệm hữu hạn một thành viên Khai thác công trình thủy lợi Bến Tre cho biết: Trong thời gian cao điểm hạn mặn, công ty tổ chức đo độ mặn hằng ngày tại các cống đầu mối để xác định ranh giới mặn cho phép lấy nước vào nội đồng; đồng thời theo dõi độ mặn tại các vị trí trọng điểm trong nội đồng, làm cơ sở điều tiết nước tưới, tiêu hợp lý. Khi điều kiện cho phép, đơn vị tăng cường trữ nước vào hệ thống kênh mương và các công trình thủy lợi.

Sở Nông nghiệp và Môi trường Vĩnh Long phối hợp chặt chẽ với các ngành, địa phương theo dõi diễn biến hạn hán, xâm nhập mặn; kịp thời hướng dẫn người dân tổ chức sản xuất thích ứng với biến đổi khí hậu trong mùa khô 2025-2026. Đồng thời, xây dựng các kịch bản ứng phó xâm nhập mặn theo từng cấp độ, nhằm chủ động bảo vệ sản xuất và đời sống của người dân.

Trong phương án ứng phó, tỉnh Cà Mau xác định ưu tiên cao nhất là bảo đảm nước sinh hoạt cho người dân, đặc biệt là các khu vực vùng ngọt hóa, vùng ven rừng tràm, vùng ven biển... Trong lĩnh vực sản xuất, ngành Nông nghiệp và Môi trường Cà Mau phối hợp chặt chẽ với các địa phương điều chỉnh lịch thời vụ, cơ cấu cây trồng, vật nuôi phù hợp với điều kiện nguồn nước;

Tăng cường khuyến cáo đến người dân không tổ chức sản xuất tại những khu vực có nguy cơ thiếu nước, áp dụng các biện pháp canh tác tiết kiệm nước, giữ ngọt, chống mặn, hạn chế thiệt hại do hạn hán gây ra. Công tác quản lý quy hoạch được siết chặt, không để xảy ra tình trạng tự phát đưa nước mặn vào vùng ngọt hóa. Các công trình cấp nước tập trung được đẩy nhanh tiến độ đầu tư, nâng cấp nhằm nâng cao khả năng cung ứng nước trong mùa khô.../.

Vũ Minh