Trong bối cảnh toàn cầu hóa và Cách mạng công nghiệp 4.0, chuyển đổi số đã trở thành xu thế tất yếu trong giáo dục đại học. Các trường đại học trên thế giới đang từng bước triển khai mô hình “đại học thông minh” (smart university). Khái niệm “Đại học thông minh” được hiểu không chỉ là việc ứng dụng công nghệ số định hướng đến năm 2030” và Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Bên cạnh đó, Chiến lược phát triển giáo dục Việt Nam đến năm 2045 nhấn mạnh yêu cầu hiện đại hóa quản trị đại học, thúc đẩy ứng dụng công nghệ thông tin và số hóa học liệu nhằm đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế.

Chuyển đổi số trong giáo dục đại học không chỉ dừng ở việc số hóa tài liệu hay triển khai hệ thống học tập trực tuyến, mà còn bao hàm sự thay đổi toàn diện về mô hình quản trị, phương pháp giảng dạy, cách thức đánh giá, và cả văn hóa dạy học (Do, Le, & Nguyen, 2023). Việc này đặt ra những cơ hội to lớn như mở rộng phạm vi tiếp cận người học, tăng cường tính cá thể hóa trong học tập, nâng cao hiệu quả quản lý đào tạo, đồng thời giúp các trường đại học nâng cao năng lực cạnh tranh trong bối cảnh hội nhập. Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi số cũng đi kèm với những thách thức như: đầu tư hạ tầng công nghệ tốn kém, năng lực số của giảng viên, sinh viên chưa đồng đều, thiếu chiến lược tổng thể, và khó khăn trong việc thay đổi thói quen dạy học truyền thống.

Đối với các trường đại học địa phương như Trường Đại học Bạc Liêu, chuyển đổi số có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong việc nâng cao chất lượng đào tạo, thu hẹp khoảng cách với các trường đại học trọng điểm và đáp ứng nhu cầu nguồn nhân lực chất lượng cao cho tỉnh và khu vực Đồng bằng sông Cửu Long. Tuy nhiên, thực tiễn triển khai tại các trường đại học địa phương còn nhiều hạn chế, như việc triển khai còn phân tán, thiếu chiến lược tổng thể và phụ thuộc nhiều vào nguồn lực tài chính còn hạn hẹp.

Nghiên cứu sử dụng chủ yếu dữ liệu thứ cấp, được thu thập từ các nguồn chính thống và học thuật nhằm đảm bảo tính tin cậy và độ bao quát. Cụ thể, dữ liệu được khai thác từ hệ thống văn bản pháp lý và chính sách quốc gia, báo cáo và tài liệu chuyên ngành.

Thông tin từ các trường đại học điển hình: Thu thập dữ liệu, mô hình triển khai, kết quả và kinh nghiệm chuyển đổi số của một số trường tiêu biểu như Đại học Bách Khoa Hà Nội, Đại học Mở Thành phố Hồ Chí Minh, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh và Đại học Cần Thơ, làm cơ sở so sánh và rút ra bài học kinh nghiệm cho Trường Đại học Bạc Liêu.

Nghiên cứu sử dụng phương pháp định tính với cách tiếp cận tổng hợp, phân tích nhằm đánh giá thực tiễn chuyển đổi số trong giáo dục đại học tại Việt Nam và rút ra hàm ý quản trị cho Trường Đại học Bạc Liêu. Phương pháp này phù hợp với mục tiêu nghiên cứu vì cho phép phân tích sâu các chính sách, mô hình triển khai, thuận lợi và khó khăn từ nhiều góc độ.

Kết quả nghiên cứu cho thấy chuyển đổi số là yêu cầu tất yếu để nâng cao chất lượng và hiệu quả hoạt động của các cơ sở giáo dục đại học. Đối với Trường Đại học Bạc Liêu, quá trình chuyển đổi số cần được triển khai theo lộ trình cụ thể, gắn với chiến lược phát triển dài hạn của nhà trường. Trong đó, cần ưu tiên đầu tư và hoàn thiện hạ tầng công nghệ thông tin, đẩy mạnh số hóa học liệu, xây dựng hệ thống quản trị dựa trên dữ liệu, nâng cao năng lực số cho đội ngũ giảng viên và sinh viên, đồng thời từng bước hướng tới xây dựng mô hình đại học thông minh.

Bên cạnh đó, nghiên cứu cũng đề xuất các hàm ý quản trị quan trọng nhằm hỗ trợ nhà trường triển khai chuyển đổi số hiệu quả, bao gồm việc xây dựng chiến lược chuyển đổi số tổng thể, tăng cường đào tạo và bồi dưỡng năng lực số cho đội ngũ cán bộ, giảng viên, thúc đẩy đổi mới phương pháp giảng dạy và học tập, cũng như tăng cường hợp tác với các tổ chức, doanh nghiệp trong lĩnh vực công nghệ để tận dụng nguồn lực và kinh nghiệm.

Nghiên cứu đã đóng góp quan trọng trong việc hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về chuyển đổi số trong giáo dục đại học tại Việt Nam, đồng thời cung cấp khung phân tích và các hàm ý quản trị cụ thể cho Trường Đại học Bạc Liêu. Những kết quả này không chỉ có ý nghĩa đối với sự phát triển của nhà trường, mà còn góp phần nâng cao chất lượng đào tạo nguồn nhân lực, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế – xã hội của tỉnh Bạc Liêu và khu vực Đồng bằng sông Cửu Long trong kỷ nguyên chuyển đổi số.