Ảnh minh họa: Internet

Biến đổi khí hậu là một trong những vấn đề cấp bách nhất mà thế giới hiện nay đang phải đối mặt, đòi hỏi phải có hành động khẩn cấp để giảm thiểu tác động của nó. Thế giới đã nhận thấy nhu cầu cấp thiết phải giải quyết vấn đề biến đổi khí hậu dẫn đến việc thiết lập các khuôn khổ và thỏa thuận quốc tế. Trụ cột quan trọng của những nỗ lực này là Thỏa thuận Paris, với mục tiêu duy trì mức tăng nhiệt độ toàn cầu 2°C và hướng tới tăng 1,5°C trên mức tiền công nghiệp. Mức tiền công nghiệp thường đề cập đến nồng độ CO₂trung bình toàn cầu trong khí quyển trước năm 1750, đánh dấu sự khởi đầu của Cách mạng Công nghiệp. Vào thời điểm đó, nồng độ CO₂ trong khí quyển tương đối ổn định ở mức khoảng 280 ppm. Lượng CO2 trong khí quyển đã tăng lên 419 ppm vào tháng 4 năm 2021, cao hơn 50% so với mức tiền công nghiệp và là mức cao nhất từng được ghi nhận trong lịch sử loài người. Sự gia tăng nhanh chóng nồng độ CO2 trong khí quyển đã gây ra hàng loạt hậu quả. Kể từ năm 1993, tốc độ nóng lên của đại dương đã tăng hơn gấp đôi. Khi đại dương tiếp tục hấp thụ nhiều CO2 hơn, độ pH giảm và nước biển trở nên có tính axit hơn, gọi là axit hóa đại dương. Độ pH trong nước biển bề mặt toàn cầu đã giảm 0,1 đơn vị so với thời kỳ tiền công nghiệp. Sự nóng lên và axit hóa đại dương đang làm xáo trộn hệ sinh thái và dẫn đến những rủi ro sinh thái nghiêm trọng. Ví dụ, sự nóng lên và axit hóa đại dương có thể dẫn đến tẩy trắng san hô, rút ngắn vòng đời của rong biển hình thành “nở hoa” (bloom-forming macroalgae), tăng lợi thế cạnh tranh của rong gây thủy triều xanh và sự tích tụ các hợp chất độc hại ở các bậc dinh dưỡng.

Để thực hiện trung hòa carbon, các công nghệ carbon âm (Negative Carbon Technologies - NET) giúp loại bỏ khí nhà kính khỏi khí quyển bằng các hoạt động có chủ ý của con người phải được áp dụng bên cạnh việc giảm lượng khí thải carbon. NET dựa trên đại dương bao gồm năng lượng sinh học biển với khả năng thu hồi và lưu trữ carbon (Marine Bioenergy with Carbon Capture and Storage - BECCS), khôi phục và gia tăng thảm thực vật ven  biển  (Restoring  and  Increasing  Coastal Vegetation), tăng cường sức sản xuất cho đại dương (“bón phân”) (Enhancing open-ocean productivity (hereafter Fertilization)),  tăng cường phong hóa và kiềm hóa (“kiềm hóa”) (Enhancing  weathering  and  alkalinization (hereafter Alkalinization))  đã  được  đề  xuất gần đây. Trong khi đó, có rất ít thông tin về việc sử dụng rong biển để đạt được mức trung hòa carbon, mặc dù có một số đánh giá về khả năng cô lập carbon của rong biển tự nhiên. Việc loại bỏ CO2 (carbon dioxide removal - CDR) sẽ đóng một vai trò  quan trọng trong các hành động giảm thiểu khí hậu toàn cầu, vì dự kiến lượng carbon cần thiết cho tương lai 1,5°C sẽ bị vượt quá, ngay cả khi có các khoản Đóng góp do quốc gia tự quyết định (Nationally determined contributions - NDC).

Việt Nam đã đặt mục tiêu hướng tới phát thải ròng bằng 0 đến năm 2050 và đã đệ trình bản cập nhật Đóng góp do quốc gia tự quyết định vào tháng 7/2020. Đây là một bước ngoặt, một sự tái định hướng có ảnh hưởng sâu rộng đối với xã hội phù hợp với tinh thần của thời đại. Trong NDC của một số quốc gia, việc thực hiện CDR được đề cập trong các mục tiêu giảm thiểu khí hậu của họ, tuy nhiên, thường thiếu báo cáo định lượng chi tiết và các chính sách cho việc thực hiện chúng. Phương pháp trồng rừng (hoặc tái trồng rừng) loại bỏ CO2 truyền thống được coi là không đủ trước nhu cầu ngày càng tăng về việc loại bỏ khí thải nghiêm ngặt để đáp ứng các mục tiêu khí hậu toàn cầu. Vì thế, trong nghiên cứu này tiềm năng loại bỏ và cô lập CO2 thông qua phát triển trồng rong biển ở Việt Nam như là một giải pháp bổ sung sẽ được đề cập đến.

Việc mở rộng trồng rong biển, trước mắt ở các vùng biển ven bờ (<3 hải lý) từ vùng biển cạn được che chắn đến vùng biển mở có độ sâu lớn (≥50 m) và về lâu dài ở các vùng biển xa bờ (≥3 hải lý) dưới dạng kết hợp khi có các trang trại nuôi cá biển công nghiệp và/hoặc các trang trại điện gió. Điều này có thể đóng một vai trò quan trọng trong việc đạt được mục tiêu trung hòa carbon của Việt Nam, đặc biệt là sử dụng các loài thuộc nhóm rong sụn Eucheumatoids (ở vùng nước ấm, độ mặn cao) và rong câu Gracilaria (ở vùng nước gần bờ), mặc dù các công nghệ âm carbon khác phải được sử dụng đồng thời. Cần nghiên cứu tuyển chọn thêm các đối tượng rong có giá trị kinh tế và môi trường cao, kết hợp cải tiến công nghệ trồng để có thể nâng cao năng suất rong biển và do đó khả năng loại bỏ và cô lập carbon.