Do đặc thù cách ly giữa các hồ nội địa nên thành phần loài ở từng vùng khác nhau, khiến đa dạng sinh học hồ nội địa mang đặc trưng riêng cho mỗi thủy vực đồng thời phản ánh chất lượng nước. Trên toàn cầu, sinh vật chỉ thị môi trường nước từ lâu đã được phát triển, với các chỉ số như Shirota, Palmer và Margalef, và đến năm 2015 đã có sự tổng hợp các phương pháp sử dụng tảo nước ngọt.

Ảnh minh họa

Ở Việt Nam, ứng dụng thực vật nổi làm sinh vật chỉ thị bắt đầu từ năm 2003 do Nguyễn Văn Tuyến khởi xướng. Từ đó đến nay, các nhóm nghiên cứu đã áp dụng nhiều chỉ số sinh học của tảo để đánh giá chất lượng nước tại một số hồ Hà Nội như Trúc Bạch, Hoàn Kiếm, Thiền Quang, và Hồ Đôi (Bắc Ninh). Mặc dù mỗi hồ đều có đặc trưng riêng về thành phần loài, hiệu quả sử dụng thực vật nổi làm chỉ thị môi trường ngày càng được thể hiện rõ, song vẫn còn nhiều thách thức cần vượt qua để phát triển phương pháp này toàn diện.

Hồ Phai Loạn, nằm ở trung tâm thành phố Lạng Sơn, có chiều dài khoảng 400–500 m và độ sâu từ 0,5–1,5 m, rộng khoảng 150 m. Năm 2020, thành phố đã cải tạo để tạo điểm nhấn cảnh quan và phục vụ các hoạt động cộng đồng; đến năm 2023 hồ tái xuất hiện dấu hiệu ô nhiễm. Do đó, nghiên cứu tập trung đánh giá đa dạng thực vật nổi và ứng dụng chúng để đánh giá chất lượng môi trường nước hồ Phai Loạn. Mẫu định tính và định lượng được thu tại sáu điểm với hai đợt lấy mẫu tháng 5 và 10 năm 2024, cho thấy 53 loài và phụ loài thuộc 17 họ và 8 bộ của bốn ngành tảo: Bacillariophyta 27 loài, Chlorophyta 13 loài, Euglenophyta 6 loài, Cyanobacteriophyta 7 loài. Mật độ dao động từ 5.128 đến 6.260 tế bào/l, cao nhất ở tảo silic và thấp nhất ở tảo mắt. Các chỉ số Palmer, Euglenophyta và Margalef (D) cho thấy chất lượng nước hồ ở mức ô nhiễm trung bình.