Nhiều cuộc gặp gỡ, trao đổi giữa các cơ sở giáo dục đại học Việt Nam và đối tác quốc tế diễn ra sôi động tại APAIE 2026. Ảnh: BTC

“Định vị” trên bản đồ giáo dục thế giới

Theo bà Nguyễn Thu Thủy - Cục trưởng Cục Hợp tác quốc tế, Bộ GD&ĐT, một trong bốn mục tiêu chiến lược khi Bộ GD&ĐT tham dự APAIE 2026 là tăng thu hút các chuyên gia, giảng viên, nhà quản lý, nhà khoa học xuất sắc trên thế giới đến Việt Nam làm việc.

Hiện, các cơ chế, chính sách ưu đãi đối với chuyên gia, nhà khoa học và hỗ trợ đổi mới sáng tạo, chuyển giao công nghệ đang góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của giáo dục đại học Việt Nam và thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao từ quốc tế.

Tham gia APAIE 2026, ông Christopher Abrams - Phó Chủ tịch Điều hành và Phát triển Trường Đại học Fulbright Việt Nam, cho biết, sự kiện là nền tảng chiến lược để nhà trường mở rộng và làm sâu sắc hơn các quan hệ hợp tác trong khu vực châu Á - Thái Bình Dương, đồng thời củng cố mạng lưới kết nối quốc tế.

Đại học Quốc gia TPHCM tập trung trao đổi với các đối tác quốc tế tại APAIE 2026 về phát triển chương trình liên kết đào tạo bậc đại học và sau đại học; triển khai mô hình cấp bằng đôi, chuyển tiếp tín chỉ và các chứng chỉ ngắn hạn tích lũy theo từng học phần kỹ năng.

Các bên cũng chia sẻ phương thức đa dạng hóa hoạt động đào tạo thông qua khóa học trực tuyến mở quy mô lớn (MOOC) và mô hình giáo dục kết hợp giữa học trực tiếp với học trực tuyến. Đại học Quốc gia TPHCM cũng thúc đẩy hợp tác trao đổi giảng viên, triển khai chương trình giáo sư thỉnh giảng, thu hút chuyên gia và nhà khoa học quốc tế tham gia giảng dạy, nghiên cứu; đồng thời tìm kiếm cơ hội hợp tác nghiên cứu, đồng tác giả công bố quốc tế và phát triển sáng chế.

Đoàn Học viện Tài chính đã trao đổi hiệu quả, đạt được cam kết tiến tới ký kết Biên bản ghi nhớ (MOU) và sẵn sàng triển khai các hoạt động hợp tác hậu hội nghị với hơn 20 đối tác chiến lược tiềm năng.

Tại APAIE 2026, Trường Đại học Mỏ - Địa chất ký kết 4 thỏa thuận hợp tác quốc tế. Các thỏa thuận được ký với đối tác đến từ nhiều quốc gia, bao gồm những nội dung liên quan đến thúc đẩy hoạt động đào tạo, nghiên cứu khoa học, trao đổi học thuật, trao đổi sinh viên và giảng viên trong các lĩnh vực mà nhà trường đang đặt trọng tâm cho sự phát triển dài hạn.

GS.TS Trần Thanh Hải - Hiệu trưởng Trường Đại học Mỏ - Địa chất, cho biết những nội dung hợp tác này không chỉ góp phần nâng cao chất lượng đào tạo và nghiên cứu khoa học, mà còn thúc đẩy quá trình hội nhập ngày càng sâu rộng của trường vào môi trường học thuật quốc tế. Đây cũng là bước triển khai cụ thể chiến lược đưa nhà trường trở thành Trung tâm tiên tiến về đào tạo và nghiên cứu khoa học ở một số lĩnh vực trọng tâm.

Trường Đại học Công nghệ TPHCM tham gia APAIE 2026 khẳng định định hướng phát triển bền vững theo chuẩn quốc tế. Ảnh: NTCC

“Nhập khẩu” công nghệ đào tạo thông qua trao đổi giảng viên

Trường Đại học Công nghệ TPHCM đã làm việc với 70 trường, cơ sở giáo dục và tổ chức quốc tế tại APAIE 2026. Trong đó có nội dung trao đổi giảng viên và sinh viên: Triển khai các chương trình trao đổi học kỳ, trao đổi sinh viên ngắn hạn, thực tập tại doanh nghiệp và thực tập với các nhóm nghiên cứu; đẩy mạnh hoạt động trao đổi giảng viên, trao đổi nghiên cứu viên, trao đổi nhân viên và cán bộ quản lý. Tận dụng các nguồn tài trợ nước ngoài để hỗ trợ tài chính cho sinh viên và giảng viên như Erasmus+, DAAD, New Colompo Plan, Australia Fellowship Awards…

Theo GS.TS Trần Văn Nam - nguyên Giám đốc Đại học Đà Nẵng, xu hướng mới trong ký kết hợp tác quốc tế giữa các trường đại học, sẽ có hoạt động trao đổi giảng viên nghiên cứu - giảng dạy, giao lưu sinh viên, giảng viên. Ngoài đưa giảng viên đi đào tạo ở nước ngoài, một số cơ sở giáo dục đại học bắt đầu hướng đến việc “nhập khẩu” công nghệ đào tạo thông qua trao đổi giảng viên dạy học.

“Tiêu chuẩn có giảng viên tham gia giảng dạy ở các trường đại học uy tín ở nước ngoài rất được chú trọng trong xếp hạng đại học bởi các tổ chức quốc tế. Việc giảng viên Việt Nam tham gia giảng dạy ở các trường đại học nước ngoài sẽ cập nhật phương pháp tổ chức dạy học, cách thức đánh giá và quản lý tiên tiến trên thế giới để áp dụng khi quay trở lại dạy học ở trong nước”, ông Nam đánh giá.

Còn theo PGS.TS Võ Văn Minh - Hiệu trưởng Trường Đại học Sư phạm - Đại học Đà Nẵng, số lượng giảng viên của trường thực hiện thỉnh giảng ở các trường đại học tăng hằng năm, nhất là các môn khoa học cơ bản. Đây là một trong những lợi thế của nhà trường trong thúc đẩy hợp tác quốc tế, tiến tới quốc tế hóa đại học.

Tương tự, Trường Đại học Bách khoa - Đại học Đà Nẵng có khoảng 10 giảng viên từng được các trường đại học ở nước ngoài mời thỉnh giảng hoặc đồng hướng dẫn nghiên cứu luận án với giáo sư các nước sở tại.

Theo PGS.TS Nguyễn Hồng Hải - Phó Hiệu trưởng nhà trường, đây là tín hiệu cho thấy uy tín của giảng viên Việt Nam trong cộng đồng khoa học quốc tế. Chất lượng, trình độ của giảng viên trong nước đã khác trước, mức độ hội nhập quốc tế không chỉ ở khía cạnh nghiên cứu khoa học, mà còn là năng lực giảng dạy, cập nhật và tiếp cận công nghệ.

Hội nhập gắn với tự chủ và năng lực nội sinh

Theo nhận xét của PGS.TS Võ Văn Minh, trong bối cảnh toàn cầu hóa, hội nhập không còn là câu chuyện mở rộng quan hệ hay ký kết hợp tác. Hội nhập ngày nay là tham gia vào chuỗi giá trị tri thức toàn cầu - nơi các trường đại học không chỉ trao đổi sinh viên mà cùng sản xuất tri thức, đồng phát triển công nghệ và chia sẻ chuẩn mực học thuật. APAIE, với trọng tâm về chuyển đổi số, công nhận tín chỉ xuyên biên giới và trí tuệ nhân tạo trong giáo dục, cho thấy cấu trúc của giáo dục đại học đang được tái thiết ở quy mô khu vực.

Đặt trong bối cảnh đó, tinh thần của Nghị quyết 59-NQ/TW về hội nhập quốc tế trong tình hình mới mang ý nghĩa định hướng rõ rệt. Nghị quyết khẳng định hội nhập là yêu cầu khách quan, động lực phát triển, nhưng phải trên cơ sở giữ vững độc lập, tự chủ và nâng cao nội lực quốc gia. Hội nhập không phải là “mở cửa để tiếp nhận”, mà là quá trình chủ động tham gia, kiến tạo luật chơi và gia tăng năng lực cạnh tranh quốc gia.

PGS.TS Võ Văn Minh phân tích: Nếu vận dụng tinh thần này vào giáo dục đại học, có thể thấy ba điểm cốt lõi.

Thứ nhất, hội nhập phải gắn với tự chủ và năng lực nội sinh. Một trường đại học chỉ thực sự hội nhập khi có năng lực nghiên cứu đủ mạnh để tham gia mạng lưới quốc tế một cách bình đẳng. Việc xuất hiện tại APAIE vì thế chỉ là biểu hiện bên ngoài; nền tảng quyết định nằm ở chất lượng đội ngũ, hạ tầng nghiên cứu, quản trị đại học và khả năng thương mại hóa kết quả khoa học.

Thứ hai, hội nhập phải phục vụ mục tiêu phát triển quốc gia. Nghị quyết 59 nhấn mạnh yêu cầu gắn hội nhập với lợi ích dân tộc và mục tiêu phát triển bền vững. Điều này đặt ra yêu cầu rõ ràng: Hợp tác quốc tế trong giáo dục không chỉ để tăng thứ hạng hay thu hút sinh viên, mà phải góp phần nâng cao năng lực khoa học - công nghệ, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và thúc đẩy chuyển đổi mô hình tăng trưởng.

Ở điểm này, có thể thấy sự tương thích với Thông báo Kết luận 45 của Ban Chỉ đạo Trung ương về Khoa học công nghệ, Đổi mới sáng tạo và Chuyển đổi số. Văn bản này xác lập một khung tư duy mang tính cấu trúc: Khoa học – công nghệ là động lực phát triển; đổi mới sáng tạo là phương thức; chuyển đổi số là nền tảng vận hành. Khi đặt giáo dục đại học vào khung này, hội nhập trở thành hệ quả tất yếu của một hệ sinh thái tri thức đủ mạnh, chứ không phải hoạt động đối ngoại rời rạc.

Thứ ba, hội nhập trong giai đoạn mới phải toàn diện và đa tầng. Không chỉ trao đổi học thuật, mà là tham gia chuỗi cung ứng công nghệ, hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, mạng lưới dữ liệu và tiêu chuẩn quốc tế. Điều đó đòi hỏi đại học Việt Nam phải chuyển mình từ mô hình đào tạo thuần túy sang mô hình đại học nghiên cứu - đổi mới sáng tạo, có liên kết chặt với doanh nghiệp và địa phương.

Hiệu trưởng Trường Đại học Sư phạm - Đại học Đà Nẵng nhận xét, nhìn từ APAIE 2026, các chủ đề như AI trong giáo dục, công nhận tín chỉ xuyên biên giới, học tập suốt đời, hay mô hình đào tạo linh hoạt đều đặt ra yêu cầu chung là phải có hạ tầng số mạnh và quản trị đại học hiện đại.

Đây chính là điểm giao giữa hội nhập quốc tế và chuyển đổi số quốc gia. Một đại học số hóa tốt dữ liệu nghiên cứu, quản lý học thuật và hệ thống kiểm định sẽ có khả năng tham gia mạng lưới quốc tế hiệu quả, minh bạch và vị thế đàm phán cao hơn.

Từ góc nhìn chính sách, theo PGS.TS Võ Văn Minh, chiến lược hội nhập giáo dục đại học trong giai đoạn tới nên được nhìn như một cấu phần của chiến lược phát triển khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo quốc gia. Hội nhập để nâng chuẩn nghiên cứu; hội nhập để thu hút và luân chuyển chất xám; tham gia đồng sáng tạo công nghệ; và quan trọng hơn, hội nhập để gia tăng năng lực tự chủ chiến lược của đất nước trong bối cảnh cạnh tranh tri thức toàn cầu ngày càng gay gắt.

Khi khoa học - công nghệ trở thành động lực phát triển, đổi mới sáng tạo trở thành phương thức cạnh tranh và chuyển đổi số trở thành nền tảng vận hành, thì hội nhập giáo dục đại học không còn là lựa chọn chiến thuật. Nó là một thành tố chiến lược trong kiến trúc phát triển dài hạn của quốc gia.