SỞ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ THÀNH PHỐ CẦN THƠ

Đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia

Yếu tố di quyết định ra sao tới tuổi thọ con người?

[09/03/2026 14:16]

Trong nhiều thập kỷ, các nhà khoa học đã tranh luận liệu tuổi thọ cao chủ yếu là do thói quen lành mạnh hay do yếu tố sinh học di truyền. Một phân tích mới cho thấy cán cân có thể nghiêng về phía gen nhiều hơn so với suy nghĩ trước đây.

Các cặp song sinh là đối tượng nghiên cứu về vấn đề này.

Vai trò của di truyền

Các nghiên cứu trước đây cho rằng gen quyết định từ 6 đến 33% tuổi thọ con người, nhưng vẫn còn nhiều điều chưa rõ ràng về việc DNA thực sự định hình sự sống đến mức nào.

Thay đổi môi trường có thể dẫn đến sự thay đổi về con số này. Nếu số người chết vì tai nạn hoặc nhiễm trùng giảm, yếu tố sinh học sẽ trở thành bộ lọc quan trọng hơn. Ngược lại, nếu ô nhiễm gia tăng hoặc hệ thống chăm sóc sức khỏe yếu kém, các yếu tố môi trường có thể lại trở nên quan trọng hơn.

Sự thay đổi đó không gạt bỏ lối sống sang một bên, nhưng nó làm nổi bật hơn câu hỏi liệu có giới hạn sinh học cố hữu nào đối với tuổi thọ con người hay không.

Để tìm ra tín hiệu đó, các nhà khoa học phải phân biệt giữa những cái chết do các mối nguy hiểm ngẫu nhiên từ bên ngoài và các quá trình lão hóa nội tại diễn ra chậm hơn – một sự phân biệt đã làm sáng tỏ đáng kể bức tranh di truyền.

Bằng cách xem xét lại dữ liệu về các cặp song sinh ở Đan Mạch và Thụy Điển trong nhiều thập kỷ, từ khi họ sinh ra đến khi qua đời, các nhà nghiên cứu ước tính rằng, yếu tố di truyền có thể giải thích khoảng 55% sự khác biệt về tuổi thọ giữa người với người – cao hơn nhiều so với nhiều ước tính trước đây.

Khi các nhà nghiên cứu nói rằng gen giải thích khoảng 55% sự khác biệt về tuổi thọ, họ đang nói về tính di truyền – một thống kê ở cấp độ dân số.

Tính di truyền đo lường mức độ khác biệt giữa người với người tại cùng một thời điểm và địa điểm có liên quan đến sự khác biệt về gen.

Nhiều gen góp phần tạo nên tuổi thọ cao

Những người sống thọ hơn 100 tuổi hiếm khi chỉ "may mắn". Nhiều người trong số họ tránh được các bệnh nghiêm trọng trong nhiều thập kỷ, cho thấy cơ thể họ được cấu tạo để chống chọi tốt hơn với sự hao mòn do tuổi già.

Đó là lý do tại sao các nhà khoa học rất quan tâm đến gia đình của họ. Các gen bảo vệ có thể giúp tế bào sửa chữa tổn thương hiệu quả hơn hoặc làm chậm các quá trình sinh học dẫn đến bệnh tim, chứng mất trí nhớ và các bệnh khác liên quan đến tuổi tác.

Nhưng cuộc tìm kiếm vẫn chưa phát hiện ra bất kỳ gen trường thọ kỳ diệu nào.

Không có một công tắc "sống lâu" duy nhất nào trong bộ gen người; thay vào đó, tuổi thọ là do nhiều gen quyết định, được định hình bởi nhiều gen có tác động nhỏ trên khắp cơ thể.

Điều đó khiến việc dự đoán trở nên khó khăn. Hai người có thể cùng đạt đến tuổi 100 với sức khỏe tốt, nhưng lại mang những tổ hợp biến thể bảo vệ rất khác nhau.

Tóm lại, tuổi thọ cao không phải là một may mắn di truyền duy nhất, mà giống như một sự tích lũy dần dần các lợi thế nhỏ theo thời gian.

Theo earth.com
Bản quyền @ 2017 thuộc về Sở Khoa học và Công nghệ thành phố Cần Thơ
Địa chỉ: Số 02, Lý Thường kiệt, phường Ninh Kiều, thành phố Cần Thơ
Điện thoại: 0292.3820674, Fax: 0292.3821471; Email: sokhcn@cantho.gov.vn
Trưởng Ban biên tập: Ông Trần Đông Phương An - Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ thành phố Cần Thơ