Nghiên cứu tập trung đánh giá xu thế biến đổi của các yếu tố khí hậu cực đoan tại TP.HCM trong khoảng thời gian 1980–2024 thông qua hai công cụ phân tích phi tham số và phi tuyến tính: phương pháp kiểm nghiệm Mann-Kendall để đánh giá ý nghĩa thống kê của xu thế và phương pháp ước lượng Sen để mô hình hóa xu thế. Để tăng độ tin cậy và đảm bảo đại diện cho khu vực đô thị trung tâm của TP.HCM, nghiên cứu khai thác dữ liệu từ Trạm khí tượng Tân Sơn Nhất – trạm duy nhất có chuỗi quan trắc liên tục và đầy đủ suốt toàn bộ giai đoạn. Trong khuôn khổ phạm vi địa lý trước khi sáp nhập đơn vị hành chính cấp tỉnh theo Nghị quyết 76/2025/UBTVQH15, kết quả phân tích được coi là đại diện cho xu thế khí hậu của đô thị TP.HCM trong giai đoạn 1980–2024.

 Ảnh minh họa

Kết quả phân tích cho thấy, xu thế biến đổi khí hậu ở TP.HCM đang diễn ra rõ nét, đặc biệt ở sự gia tăng nhiệt độ và lượng mưa. Theo phân tích đối với nhiệt độ trung bình, nhiệt độ tối cao tuyệt đối và tối thấp tuyệt đối, mức tăng được ước lượng lần lượt là 0,04 oC/năm, 0,03 oC/năm và 0,08 oC/năm, với các kết quả đạt ý nghĩa thống kê ở mức P-value = 0,1 (ngưỡng 10% cho phạm sai lầm loại I). Lượng mưa năm tăng 8,49 mm/năm và mùa khô tăng 3,63 mm/năm cũng đạt ý nghĩa thống kê, trong khi lượng mưa mùa mưa tăng 2,92 mm/năm nhưng P-value bằng 0,4 không thỏa mãm mức ý nghĩa cần thiết. Đối với các chỉ tiêu liên quan đến biến động ngắn hạn, Rx1day và Rx5day cho xu thế tăng nhưng với P-value > 0,1, và xu thế số ngày tối đa không mưa giảm 0,58 ngày/năm (P-value = 0,1). Như vậy, xu thế biến đổi khí hậu tại TP.HCM thể hiện qua sự tăng lên của nhiệt độ và lượng mưa ở mức đáng chú ý, thể hiện qua các tham số được ước lượng và kiểm định bằng các công cụ phi tham số đã được áp dụng.

TP.HCM nằm ở vùng khí hậu nhiệt đới gió mùa với hai mùa rõ rệt là mùa khô và mùa mưa, tương ứng với hoạt động của gió mùa Đông Bắc và Tây Nam. Mùa mưa thường kéo dài từ tháng N đến tháng XI, chiếm phần lớn lượng mưa hàng năm và gắn với các cơn bão và áp thấp nhiệt đới trên Biển Đông, tạo nên các đợt mưa lớn kéo dài cho toàn khu vực đô thị. Gần đây, biến đổi khí hậu toàn cầu làm gia tăng các hiện tượng thời tiết cực đoan, khiến việc đánh giá xu thế và dự báo trở nên cấp thiết. Nghiên cứu tập trung vào việc đánh giá xu thế các yếu tố khí hậu cực đoan tại TP.HCM bằng hai phương pháp Sen và Mann-Kendall để xác định mức ý nghĩa thống kê và xu hướng thay đổi liên tục theo thời gian. Dữ liệu được lấy từ Trạm Tân Sơn Nhất – cơ sở quan trắc duy nhất có chuỗi dữ liệu đầy đủ cho toàn bộ giai đoạn 1980–2024, nhằm phản ánh đặc trưng biến động của khu vực đô thị trung tâm TP.HCM trước khi có sự điều chỉnh về ranh giới hành chính theo quy định mới. Kết quả cho thấy xu thế biến đổi khí hậu tại TP.HCM đang diễn ra rõ rệt, với sự gia tăng đồng thời của nhiệt độ và lượng mưa, làm nổi bật mức độ biến đổi khí hậu đô thị và tầm quan trọng của việc theo dõi, cập nhật dữ liệu và áp dụng các phương pháp phân tích phi tham số để nhận diện các xu thế một cách khách quan và tin cậy.