Cụ thể, đợt mưa kéo dài từ ngày 14 đến 24 tháng 7 năm 2022 tại Bạc Liêu đã gây ngập úng trên 1.500 ha lúa hè thu ở huyện Phước Long, với thiệt hại lên tới hơn 70% diện tích. Những hiện tượng mưa cực đoan như vậy cho thấy nhu cầu cấp thiết trong việc đánh giá xu thế biến đổi mưa lớn theo thời gian nhằm xây dựng các kế hoạch quản lý tài nguyên nước và ứng phó ngập lụt một cách hiệu quả.

Ảnh minh họa

Trên bình diện toàn cầu, các đợt mưa có cường độ vượt ngưỡng 100 mm/ngày được ghi nhận là các sự kiện cực đoan dẫn tới ngập lụt ở nhiều vùng. Xu thế chung cho lượng mưa ngày lớn trên toàn cầu cho thấy phần lớn trạm quan trắc (gần 2/3) đang ghi nhận sự tăng lên; diện mưa cũng có xu hướng mở rộng ở khu vực lục địa. Những kết quả này cho thấy với cường độ mưa cực đoan có thể xuất hiện bất ngờ và không tuân theo nhịp năm cố định, đòi hỏi các hệ thống cảnh báo và quản trị nước được củng cố dựa trên dữ liệu lịch sử và dự báo khí hậu. Ở Việt Nam, lĩnh vực này cũng đã có nhiều nghiên cứu tập trung, từ việc nhận diện các tháng mùa hè có mức mưa rất lớn ở Đồng bằng Nam Bộ cho tới các đặc điểm khí hậu và biến đổi tại Nam Bộ và Tây Nam Bộ với các chuỗi số liệu ngày mưa được cập nhật liên tục. Đáng chú ý là các nghiên cứu tại Trà Vinh, Kiên Giang, Cà Mau, Cần Thơ và Mộc Hóa cho thấy xu thế biến đổi mưa năm có tính đặc thù theo từng khu vực, với xu hướng tăng hoặc giảm khác nhau theo thời gian và tùy thuộc vào nguồn nước từ thượng nguồn.

Nghiên cứu khu vực Đồng bằng sông Cửu Long và tỉnh Cà Mau cho thấy, trong bối cảnh biến đổi khí hậu, xu thế mưa cực đoan tại khu Đông Bắc Tỉnh Cà Mau (giai đoạn 1980-2023) có sự biến đổi rõ rệt: lượng mưa ngày tại trạm Bạc Liêu tăng lên theo thời gian và biểu hiện ở hai loại mưa cực đoan là mưa to (50-100 mm/ngày) và mưa very to (≥100 mm/ngày). Phương pháp phân tích sử dụng hồi quy tuyến tính để ước lượng tốc độ tăng; đồng thời áp dụng kiểm định phi tham số Mann-Kendall và phương pháp Sen để đánh giá xu thế. Kết quả cho thấy mưa cực đoan có xu thế tăng chung theo thời gian: mưa rất to cho thấy dấu hiệu tăng (S > 0) theo Mann-Kendall, trong khi hồi quy tuyến tính ghi nhận tốc độ tăng tương đối rõ (1.1198 mm/năm) cho mưa rất to và 3.5642 mm/năm cho tổng mưa ở mức cao; tuy nhiên, ý nghĩa thống kê của các kết quả từ hồi quy và kiểm định Mann-Kendall không đồng nhất ở mọi cấp độ, và kết quả từ phương pháp Sen phản ánh mức biến đổi không đồng nhất giữa các loại mưa. Cả ba phương pháp đều cho thấy số ngày mưa to và rất to có xu hướng gia tăng, đặc biệt là theo hồi quy tuyến tính và Mann-Kendall; song độ tin cậy thống kê vẫn còn phần hạn chế, nên kết luận về biến đổi mưa cực đoan tại khu vực này cần được xem xét thận trọng và bổ sung dữ liệu trong tương lai.

Những kết quả này cung cấp một nền tảng khoa học cho đánh giá và thích ứng với biến đổi khí hậu tại phía Đông Bắc Tỉnh Cà Mau. Việc nhận diện xu thế biến đổi mưa cực đoan không chỉ giúp dự báo và cảnh báo sớm ngập lụt mà còn là cơ sở cho hoạch định kế hoạch phát triển kinh tế-xã hội, quản lý nguồn nước và bảo vệ sản xuất nông nghiệp, đặc biệt ở khu vực ven biển có phụ thuộc lớn vào nguồn nước mưa và chịu tác động mạnh từ biến đổi dòng chảy thượng nguồn. Trong bối cảnh hiện tại, cần tiếp tục gia tăng chất lượng và độ dài của chuỗi số liệu mưa ngày, mở rộng mạng lưới đo đạc và áp dụng các phương pháp phân tích xu thế tiên tiến hơn để cung cấp nhận định tin cậy và có thể hành động cho các cấp quản lý và cộng đồng địa phương.