Hiện nay, toàn tỉnh Đồng Tháp có 1.523 tàu cá/553.980 công suất máy (Cv), trong đó: tàu đánh bắt nguồn lợi thủy sản 1.182 tàu/413.303 Cv; tàu hậu cần đánh bắt nguồn lợi thủy sản 341 tàu/140.677 Cv. Tổng số lao động đang hoạt động nghề cá trực tiếp trên biển khoảng 9.590 người.

Tỉnh Đồng Tháp triển khai đồng bộ các giải pháp hướng tới mục tiêu phát triển bền vững ngành thủy sản. 

Trên địa bàn tỉnh, nhóm nghề lưới kéo: 495 tàu/250.285 Cv. Nhóm nghề lưới rê: 276 tàu/46.000 Cv (không có tàu lưới rê thu ngừ). Nhóm nghề lưới vây: 77 tàu/46.137 Cv. Nhóm nghề câu: 114 tàu/19.016 Cv. Nhóm nghề khác (lưới rập, te biển, đáy chạy,...): 220 tàu/51.865 Cv (không có tàu hành nghề, ngư cụ cấm. Nhóm nghề hậu cần đánh bắt nguồn lợi thủy sản có 341 tàu/140.677 Cv.

Đối với các loại tàu: Tàu có chiều dài lớn nhất từ 15 mét trở lên, hoạt động khai thác tại vùng khơi: 934 tàu/493.743 Cv. Tàu có chiều dài lớn nhất từ 12 đến dưới 15 mét, hoạt động khai thác tại vùng lộng: 282 tàu/40.535 Cv; Tàu có chiều dài lớn nhất từ 06 đến dưới 12 mét, hoạt động khai thác tại vùng ven bờ: 307 tàu/19.702 Cv.

Từ hiện trạng trên cho thấy đội tàu khai thác hải sản trên địa bàn tỉnh hoạt động vùng ven bờ chiếm số lượng lớn; cơ cấu nghề lưới kéo, lồng bẫy chiếm tỷ lệ cao đã làm ảnh hưởng đến nguồn lợi thủy sản và môi trường sinh thái; cần phải chuyển đổi sang nghề khác để đảm bảo khai thác hợp lý, cân bằng với trữ lượng và khả năng cho phép khai thác nguồn lợi hải sản; đảm bảo mục tiêu phát triển bền vững, phục hồi, tái tạo nguồn lợi thủy sản, ổn định thu nhập ngư dân.

Quá trình hoạt động của các nghề khai thác có tác động gây tổn hại đến nguồn lợi thủy sản, nhưng mức độ tác động của các nghề khai thác là khác nhau. Đồng Tháp có một số nhóm nghề khai thác có tính xâm hại nguồn lợi thủy sản cao cần phải nghiên cứu để chuyển đổi sang các nghề thân thiện với môi trường hoặc cần có chính sách hỗ trợ để giải bản nhằm giảm cường lực khai thác và bảo vệ nguồn lợi thủy sản, môi trường sinh thái và phát triển bền vững. 

Trong đó, đối với nhóm tàu cá hoạt động vùng bờ và vùng lộng: Đội tàu này có số lượng lớn và thường sử dụng lưới có kích thước mắt lưới tương đối nhỏ để khai thác hải sản làm suy giảm nguồn lợi. Do vậy cần chuyển đổi và cắt giảm số tàu này để giảm cường lực khai thác lên vùng biển ven bờ và vùng lộng sẽ góp phần tái tạo, bổ sung nguồn lợi thủy sản và đảm bảo phát triển bền vững. Nghề lưới kéo: Nghề lưới kéo được coi là một trong những nguyên nhân chủ yếu gây ảnh hưởng xấu đến môi trường và nguồn lợi thủy sản. Ngoài ra, hiệu quả kinh tế của nghề lưới kéo không ổn định và đang có xu hướng giảm so với giai đoạn trước, tỷ lệ tàu hoạt động thua lỗ đang ngày một tăng.

Để phát triển bền vững nghề khai thác thủy sản, tỉnh Đồng Tháp đẩy mạnh triển khai Kế hoạch thực hiện Đề án chuyển đổi một số nghề khai thác hải sản ảnh hưởng đến nguồn lợi và môi trường sinh thái trên địa bàn. Đồng Tháp đặt mục tiêu chuyển đổi một số nghề khai thác ảnh hưởng lớn đến nguồn lợi, môi trường, hệ sinh thái sang các nghề khai thác hải sản có ảnh hưởng ít hơn hoặc chuyển một số tàu cá có nghề khai thác hải sản ảnh hưởng lớn đến nguồn lợi, môi trường, hệ sinh thái sang lĩnh vực khác ngoài khai thác để từng bước cân bằng lại nguồn lực khai thác phù hợp với khả năng phục hồi tái tạo nguồn lợi thủy sản. 

Tỉnh phấn đấu từng bước nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả đội tàu cá trong khai thác, bảo vệ nguồn lợi; cải thiện môi trường làm việc và đảm bảo 100% ngư dân chuyển đổi nghề có việc làm ổn định, thu nhập đảm bảo cuộc sống sau khi chuyển đổi nghề.

Cụ thể, giai đoạn 2026 - 2030, ở vùng ven bờ (tàu 6 đến dưới 12 m), mỗi năm tỉnh thực hiện giảm và chuyển đổi khoảng 5% trên tổng số tàu hiện có đối với các nghề lưới rê, câu.  Đến cuối năm 2030 giảm và chuyển đổi 76/307 tàu khai thác ở vùng ven bờ. Đối với vùng lộng (tàu từ 12 đến dưới 15 m), mỗi năm tỉnh giảm và chuyển đổi 4% trên tổng số tàu hiện có đối với các nghề lưới kéo, nhóm nghề khác (đáy chạy, lưới rập, te biển). Đến cuối năm 2030 giảm và chuyển đổi 56/282 tàu khai thác ở vùng lộng. 

Riêng vùng khơi (tàu từ 15 m trở lên), mỗi năm tỉnh thực hiện giảm và chuyển đổi 1,5% trên tổng số tàu hiện có đối với các nghề lưới kéo, lưới rê, nhóm nghề khác (lưới rập). Đến cuối năm 2030 giảm và chuyển đổi 70/934 tàu khai thác ở vùng khơi. Sau năm 2030, tỉnh cơ bản hoàn thiện việc chuyển tàu cá làm nghề khai thác hải sản ảnh hưởng đến nguồn lợi hải sản, môi trường, hệ sinh thái của các vùng biển. 

Tỉnh Đồng Tháp yêu cầu hoạt động khai thác phải gắn chặt với công tác bảo vệ nguồn lợi thủy sản (Ảnh minh họa). 

Trong công tác quản lý nhà nước về khai thác thủy sản, tỉnh sẽ không cấp văn bản chấp thuận cho đóng mới, cải hoán, thuê, mua tàu cá đối với tàu cá làm nghề cấm, nghề hạn chế phát triển theo quy định của pháp luật… Hàng quý, rà soát cắt giảm đối với tàu cá chìm bỏ xác, mục nát không còn khả năng hoạt động, tàu cá thuộc diện mất tích để xóa giải bản tàu cá. Tăng cường tuần tra, kiểm tra, kiểm soát hoạt động khai thác thủy sản và xử lý nghiêm các hoạt động đánh bắt hải sản không có giấy phép, đánh bắt sai vùng, không đúng nghề.

Tỉnh triển khai chuyển đổi nghề khai thác hải sản hướng đến nguồn lợi và môi trường sinh thái sang các nghề khác: Đối với nghề lưới kéo, lưới rê thu ngừ: Rà soát, phân loại tàu cá làm nghề lưới kéo, lưới rê thu ngừ theo tuổi tàu, cỡ tàu, khả năng hoạt động để cắt giảm tàu cá làm nghề lưới kéo, lưới rê thu ngừ có chiều dài từ 15 m trở lên, tàu cá có tuổi từ 15 tuổi để cắt giảm hoặc chuyển sang làm nghề khác theo lộ trình đến năm 2030.

Không cấp văn bản chấp thuận mua tàu cá từ ngoài tỉnh đối với tàu cá: làm nghề lưới kéo, tàu cá làm nghề lưới rê thu ngừ (trừ trường hợp người mua cam kết chuyển sang các nghề khác). Đối với các tàu đã đăng ký cải hoán nghề, khi cấp văn bản chấp thuận chỉ cho phép cải hoán sang các nghề khác ngoài nghề lưới kéo, nghề lưới rê thu ngừ.

Chuyển đổi các nghề ven bờ sang nuôi trồng hải sản (nuôi nghêu, hàu...); nghề dịch vụ hậu cần đánh bắt hải sản; nghề khai thác hải sản có kiểm soát như nghề câu gắn với hoạt động dịch vụ ẩm thực trên tàu; hoạt động đồng quản lý trong bảo vệ nguồn lợi thủy sản tại các vùng biển bãi ngang, vùng cửa sông nơi có tiềm năng, điều kiện phát triển. Đào tạo nghề, chuyển đổi nghề khai thác thủy sản gắn việc phát triển các khu, cụm công nghiệp vùng phía Đông của Tỉnh và phát triển du lịch biển.

Nhằm góp phần tái cơ cấu ngành thủy sản, giảm thiểu khai thác hủy diệt và hỗ trợ sinh kế bền vững cho ngư dân, Hội đồng nhân dân tỉnh Đồng Tháp đã ban hành Nghị quyết số 47/2025/NQ-HĐND quy định chính sách hỗ trợ chuyển đổi nghề, giải bản đối với tàu cá không có nhu cầu hoạt động khai thác trên địa bàn tỉnh Đồng Tháp.

Theo đó, tỉnh hỗ trợ các tổ chức, cá nhân sở hữu tàu cá hợp pháp có chiều dài từ 6 mét trở lên, đã đăng ký tại tỉnh Đồng Tháp, thuộc nhóm nghề có mức độ xâm hại lớn đến nguồn lợi thủy sản, tự nguyện xin giải bản tàu cá và chuyển đổi nghề, không tiếp tục hoạt động khai thác. Việc thực hiện phải bảo đảm tuân thủ các quy định về quản lý khai thác và chống khai thác IUU.

Về mức hỗ trợ giải bản, ngư dân có thể nhận hỗ trợ tối đa lên đến 350 triệu đồng/tàu cá khi thực hiện giải bản với hình thức hỗ trợ là chi trả một lần bằng tiền mặt sau khi hoàn tất các thủ tục giải bản theo quy định. Thời gian áp dụng từ ngày 01/01/2026 đến hết ngày 31/12/2030.

Thời gian tới, tỉnh xây dựng các mô hình chuyển đổi từ nghề khai thác ảnh hưởng đến nguồn lợi và môi trường sinh thái sang nghề cá giải trí, nuôi trồng, chế biến trên các vùng biển ven bờ, vùng cửa sông, cửa biển trên địa bàn tỉnh. Từng bước hoàn thiện, ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số vào hoạt động khai thác hải sản, bảo quản sản phẩm sau thu hoạch nâng cao hiệu quả kinh tế.

Nghiên cứu, ứng dụng các mẫu tàu mới phù hợp với khai thác hải sản vùng biển khơi, tiến tới thay thế tàu vỏ gỗ bằng vật liệu phù hợp và các trang thiết bị thông tin hàng hải, từng bước cơ giới hóa, hiện đại hóa trong hoạt động khai thác hải sản. Nghiên cứu ứng dụng vật liệu, ngư cụ, phương pháp khai thác tiên tiến thân thiện với môi trường để nâng cao năng suất, chất lượng và giá trị sản phẩm.../.

Đức Bình