Tại khu vực Vườn quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng, tỉnh Quảng Trị, các hoạt động bảo tồn đa dạng sinh học đang được triển khai gắn liền với công tác giáo dục môi trường nhằm nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo vệ thiên nhiên. Với hệ sinh thái rừng phong phú, nhiều loài động, thực vật quý hiếm và giá trị địa chất đặc biệt, Phong Nha – Kẻ Bàng được xem là khu vực có ý nghĩa quan trọng trong công tác bảo tồn thiên nhiên tại Việt Nam. Trong những năm gần đây, các chương trình giáo dục môi trường đã được tổ chức thường xuyên, hướng tới nhiều đối tượng như học sinh, sinh viên, người dân địa phương và du khách.

Thông qua các hoạt động trải nghiệm thực tế, tham quan rừng, tìm hiểu hệ sinh thái và các chương trình truyền thông, người tham gia có cơ hội tiếp cận trực tiếp với thiên nhiên, từ đó hiểu rõ hơn giá trị của đa dạng sinh học và tầm quan trọng của việc bảo vệ môi trường.

Bên cạnh đó, các đơn vị quản lý và tổ chức liên quan cũng tăng cường phối hợp với các tổ chức xã hội và cộng đồng địa phương để xây dựng các mô hình giáo dục môi trường phù hợp.

Việc kết hợp bảo tồn với giáo dục không chỉ giúp nâng cao nhận thức mà còn tạo động lực để cộng đồng cùng tham gia bảo vệ rừng, gìn giữ hệ sinh thái tự nhiên và phát triển du lịch sinh thái. Nằm trong quần thể Di sản thiên nhiên thế giới Phong Nha - Kẻ Bàng, Trung tâm Cứu hộ, Bảo tồn và Phát triển sinh vật không chỉ là nơi tiếp nhận và chăm sóc các cá thể động vật hoang dã bị thương hoặc bị buôn bán trái phép, mà còn đảm nhận vai trò quan trọng trong công tác bảo tồn đa dạng sinh học của khu vực. Theo Trung tâm, tính từ đầu năm 2026 đến cuối tháng 2/2026, đơn vị đang chăm sóc 65 cá thể động vật hoang dã thuộc nhiều loài khác nhau.

Bảo vệ, quản lý rừng và đa dạng sinh học tại Phong Nha - Kẻ Bàng là nhiệm vụ trọng tâm.

Các cá thể này được theo dõi sức khỏe, phục hồi tập tính và đánh giá khả năng thích nghi trước khi xem xét tái thả về môi trường tự nhiên. Lãnh đạo Trung tâm Cứu hộ, Bảo tồn và Phát triển sinh vật cho biết, công tác cứu hộ và bảo tồn động vật hoang dã tại Phong Nha - Kẻ Bàng luôn được thực hiện theo quy trình chuyên môn chặt chẽ nhằm đảm bảo khả năng phục hồi, thích nghi của các cá thể khi trở lại tự nhiên.

Bên cạnh nhiệm vụ cứu hộ động vật, Trung tâm còn phối hợp với các đơn vị liên quan của Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng triển khai nhiều hoạt động bảo tồn hệ sinh thái rừng. Đáng chú ý, vừa qua, đơn vị đã tham gia tổ chức Tết trồng cây đời đời nhớ ơn Bác Hồ, trồng nhiều loài cây bản địa quý như Giáng hương, Lim xanh và Vù hương tại khu vực Vườn thực vật, góp phần phục hồi hệ sinh thái và nâng cao giá trị đa dạng sinh học của khu rừng di sản.

Bên cạnh đó, nhiều hoạt động giáo dục môi trường đã được lồng ghép thông qua các chương trình tham quan, trải nghiệm tại Điểm du lịch sinh thái và diễn giải môi trường Vườn thực vật do đơn vị quản lý. Tại đây, du khách và học sinh, sinh viên được giới thiệu về hệ sinh thái rừng nhiệt đới, đặc điểm sinh học của các loài động, thực vật đặc trưng cũng như những mối đe dọa đối với đa dạng sinh học.

Thông qua các hoạt động diễn giải môi trường, du khách không chỉ được tìm hiểu về giá trị của hệ sinh thái rừng mà còn nâng cao ý thức bảo vệ thiên nhiên, hạn chế các hành vi gây tác động tiêu cực đến động vật hoang dã và môi trường sống của chúng.

Theo lãnh đạo Trung tâm, giáo dục môi trường được xem là một trong những giải pháp quan trọng để tạo sự thay đổi về nhận thức và hành động của cộng đồng trong công tác bảo tồn thiên nhiên. Trong thời gian tới, Trung tâm Cứu hộ, Bảo tồn và Phát triển sinh vật triển khai xây dựng cơ sở dữ liệu phục vụ chuyển đổi số trong quản lý, theo dõi và bảo tồn các loài động, thực vật, đồng thời phát triển mô hình du lịch sinh thái gắn với diễn giải môi trường nhằm tạo thêm nguồn lực cho hoạt động bảo tồn.

Phong Nha - Kẻ Bàng được biết đến là một trong những khu vực có mức độ đa dạng sinh học cao ở Việt Nam, nơi sinh sống của nhiều loài động, thực vật quý hiếm. Vì vậy, việc tăng cường gắn kết các hoạt động bảo tồn với giáo dục môi trường được xem là giải pháp lâu dài nhằm bảo vệ, gìn giữ và phát triển bền vững hệ sinh thái rừng của Di sản thiên nhiên thế giới.

Động Phong Nha. (Ảnh: BQL PNKB).

Trước đó, UBND tỉnh Quảng Bình (cũ) (nay là tỉnh Quảng Trị) đã ban hành Quyết định số 3057/QĐ-UBND phê duyệt quy hoạch bảo tồn đa dạng sinh học đến năm 2025, tầm nhìn đến năm 2040.

Quyết định nhấn mạnh việc quy hoạch các khu bảo tồn thiên nhiên bao gồm 04 khu vực: (1) Khu bảo tồn thiên nhiên dãy núi Giăng Màn; (2) Khu bảo tồn thiên nhiên Khe Nét; (3) Khu bảo tồn thiên nhiên Động Châu - Nước Trong; (4) Vườn Quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng.

Định hướng quy hoạch đến năm 2040: tiếp tục bảo vệ các hệ sinh thái tự nhiên đã có và hệ sinh thái núi đá vôi đặc trưng đang bị tác động; thành lập và đưa vào hoạt động các cơ sở bảo tồn đa dạng sinh học, khu bảo vệ cảnh quan và hành lang đa dạng sinh học được đề xuất.

Đến năm 2040, hạn chế tối đa về suy giảm đa dạng sinh học; bảo vệ và phát triển các hệ sinh thái tự nhiên; quản lý, kiểm soát chặt chẽ, ngăn ngừa sự lây lan và diệt trừ, giảm thiểu tác hại của các loài sinh vật ngoại lai xâm hại; xây dựng và thực hiện chiến lược phòng trừ các sự cố do sinh vật ngoại lai xâm hại gây ra.

Tăng cường công tác thông tin, tuyên truyền, giáo dục nâng cao nhận thức của cộng đồng trong việc bảo tồn đa dạng sinh học, đặc biệt là cộng đồng dân cư sống trong và xung quanh các khu bảo tồn. Kết hợp giữa bảo tồn với phát triển du lịch sinh thái gắn với sinh kế của người dân vùng đệm, nâng cao đời sống cộng đồng, góp phần phát triển kinh tế - xã hội và bảo tồn đa dạng sinh học…

Việc gắn kết bảo tồn đa dạng sinh học với giáo dục môi trường tại Phong Nha – Kẻ Bàng đang mở ra hướng tiếp cận hiệu quả và bền vững trong công tác bảo vệ thiên nhiên. Khi cộng đồng, đặc biệt là thế hệ trẻ, được tiếp cận với các chương trình giáo dục môi trường một cách trực quan và sinh động, nhận thức về giá trị của tài nguyên thiên nhiên sẽ được nâng cao rõ rệt. Điều này góp phần hình thành ý thức trách nhiệm trong việc bảo vệ rừng, bảo vệ hệ sinh thái và sử dụng tài nguyên thiên nhiên một cách hợp lý.

Trong thời gian tới, để phát huy hơn nữa hiệu quả của mô hình này, các cơ quan quản lý sẽ tiếp tục mở rộng các chương trình giáo dục môi trường, tăng cường sự tham gia của nhà trường, tổ chức xã hội và cộng đồng địa phương. Đồng thời, việc lồng ghép các hoạt động bảo tồn với phát triển du lịch sinh thái, nghiên cứu khoa học và truyền thông cộng đồng cũng sẽ tạo thêm nguồn lực và động lực cho công tác bảo tồn.