Ảnh hưởng của selenium đến sinh trưởng và sinh lý cà phê vối trong điều kiện hạn
Dựa trên những kết quả và thông tin được trình bày, nghiên cứu cho thấy biến đổi khí hậu đang đóng vai trò then chốt đối với sự phát triển và năng suất của cây cà phê trên toàn thế giới, trong khi thất bại và khắc phục môi trường góp phần quyết định đến sự sinh trưởng và khả năng chống chịu của cây trồng.
Trong bối cảnh này, selenium (Se) được xem là yếu tố dinh dưỡng vi lượng có khả năng tăng cường khả năng chống oxy hóa, thay đổi chuyển hóa carbohydrate và bảo vệ hệ thống lý học của thực vật dưới các stress bất lợi do thời tiết. Các bằng chứng liên quan đã được công bố rộng rãi về tác động của Se trên nhiều loài cây trồng khác nhau, bao gồm cả cây cà phê và lúa mì, cho thấy Se có tiềm năng cải thiện sinh trưởng, sinh lý và năng suất khi được bổ sung đúng cách. Tuy nhiên, nhân tố hiện tại cho thấy còn nhiều kết quả nghiên cứu còn thiếu để khẳng định đầy đủ hiệu quả tối ưu của Se trên cà phê, đặc biệt trong điều kiện hạn hán và biến đổi khí hậu nghiêm trọng.
Ảnh minh họa
Nghiên cứu được thực hiện với nhằm đánh giá ảnh hưởng của selenium lên sự tăng trưởng và sinh lý của giống cà phê vối TR4 trong điều kiện hạn. Thí nghiệm được bố trí hai nhân tố theo khối ngẫu nhiên hoàn chỉnh với ba lần nhắc lại, gồm sáu công thức xử lý Se (0; 0,01; 0,02; 0,04; 0,06; 0,08 g/L) kết hợp hai mức xử lý là có hạn và không hạn. Cây cà phê vối TR4, một giống được Viện Khoa học Kỹ thuật nông lâm nghiệp Tây Nguyên chọn lọc, được trồng tại xã Ia Grai, tỉnh Gia Lai, với Na2SeO4 làm nguồn selenium. Kết quả cho thấy ở điều kiện hạn, các chỉ tiêu sinh trưởng và sinh lý như diện tích lá, chỉ số SPAD, Fv/Fm và hàm lượng nước tương đối ở lá đều có xu hướng thấp hơn, trong khi nồng độ rò rỉ ion trong lá lại tăng lên so với điều kiện không hạn. Ngược lại, với các công thức phun Se, các chỉ tiêu này đều đạt mức cao hơn so với các công thức không phun Se ở cả hai điều kiện xử lý hạn và không hạn. Khi so sánh giữa các nồng độ Se, nồng độ 0,04 g/L thể hiện hiệu quả vượt trội đối với các chỉ tiêu sinh trưởng và sinh lý, đồng thời làm giảm mức suy giảm diện tích lá ở mức 10,63%, mức thấp nhất trong các khả năng thử nghiệm. Những kết quả này cho thấy Se có thể đóng vai trò là một chiến lược quản lý dinh dưỡng nhằm nâng cao khả năng thích nghi và năng suất của cà phê TR4 trước biến đổi khí hậu và hạn hán, dù cần thêm nghiên cứu để xác định cơ chế tác động và tối ưu hóa liều lượng ứng dụng trong các điều kiện khác nhau của vùng trồng cà phê.
Tạp chí Khoa học Nông nghiệp Việt Nam 2026, 24(2): 216-224 (ntdinh)