Hệ thống trồng cà phê và quản lý nông lâm kết hợp có thể đóng góp tích cực bằng cách tăng khả năng hấp thụ CO₂, giảm phát thải và tối ưu hóa nguồn lực. Tại Việt Nam, các bằng chứng từ Đắk Lắk cho thấy hệ thống Robusta nếu không áp dụng biện pháp tiết kiệm năng lượng và vật tư có thể phát thải tới trên 10.000 kg CO₂/ha mỗi năm, trong khi các trang trại đa canh với tỷ lệ cây trồng không phải cà phê trên 30% có tiềm năng lưu giữ CO₂ lên tới 0,16 tấn CO₂e/tấn cà phê thu hoạch; ngược lại, trang trại độc canh ghi nhận phát thải khoảng 0,37 tấn CO₂e/tấn cà phê mỗi năm. Trong bối cảnh cam kết đạt phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050, việc định lượng chi tiết phát thải của từng giai đoạn chuỗi cà phê Việt Nam trở nên cấp thiết để đưa ra các giải pháp giảm phát thải mang tính thực tiễn và khả thi.

Ảnh minh họa

Nghiên cứu tại Lâm Đồng đánh giá toàn bộ chuỗi cà phê từ canh tác đến tiêu thụ và xác định nguồn phát thải CO₂ theo hướng dẫn IPCC 2006. Kết quả cho thấy tổng lượng thải CO₂ lên tới 14.300 kg CO₂/ha/năm, trong đó phân bón hóa học chiếm 42%, nhiên liệu hóa thạch 36% và điện năng 22%. Song song đó, hệ sinh thái cà phê hữu cơ thể hiện khả năng hấp thụ CO₂ ấn tượng, với mức trung bình lên tới 17.249 kg CO₂/ha/năm.

Kết quả trên củng cố luận điểm rằng, để đạt mục tiêu phát thải ròng bằng “0” và phát triển chuỗi cà phê bền vững, cần phải kết hợp các giải pháp kỹ thuật, công nghệ và chính sách. Các biện pháp đề xuất gồm dùng phân hữu cơ và biochar từ vỏ cà phê để cải thiện chất lượng đất và lưu giữ carbon, áp dụng hệ thống tưới tiết kiệm, khai thác nguồn năng lượng tái tạo và đẩy mạnh các giải pháp số hóa quản lý chuỗi để tối ưu hóa chi phí và hiệu quả quá trình sản xuất. Khi phối hợp đồng bộ các yếu tố kỹ thuật – công nghệ – chính sách, có thể giảm đáng kể lượng phát thải CO₂ và mở đường cho một nền cà phê Việt Nam phát triển bền vững, vừa bảo đảm hiệu quả kinh tế cho nông dân vừa đóng góp vào nỗ lực giảm khí nhà kính ở cấp khu vực và toàn cầu.