Bên cạnh những sự cố tràn dầu quy mô lớn dễ nhận thấy, còn tồn tại một dạng ô nhiễm “âm thầm” khó phát hiện: dầu bị khuếch tán, nhũ tương hóa, bám dính rồi lắng xuống hoặc trôi theo dòng nước, trở thành nguồn ô nhiễm tiềm ẩn lâu dài. Những nguồn phát sinh kiểu này thường bắt nguồn từ rò rỉ nhỏ từ thiết bị, nước đáy tàu, nước rửa trôi tại kho xăng dầu, bể chứa, phương tiện vận tải và nước mưa cuốn váng dầu từ bề mặt đô thị.

 Ảnh minh họa

Hiện nay, các cơ quan quản lý và doanh nghiệp chủ yếu tập trung ứng phó sự cố tràn dầu nhìn thấy được trên mặt nước với các trang thiết bị quen thuộc như phao quây, thiết bị hút dầu và vật liệu thấm dầu. Trong khi đó, phần lớn lượng dầu “biến mất” theo các cơ chế lan tỏa–lắng đọng lại khó được thu hồi hoặc xử lý triệt để, làm gia tăng rủi ro môi trường theo thời gian. Vì vậy, việc nhận diện đúng bản chất, đánh giá hiện trạng và kiểm soát ô nhiễm dầu khó nhận biết đang là khoảng trống đáng kể về khoa học lẫn thực tiễn quản lý.

Tại Việt Nam, các nghiên cứu trước đây chủ yếu xem xét ô nhiễm dầu do tràn dầu trên biển hoặc trên sông, trong khi mảng “dầu khó nhận biết” chưa được quan tâm tương xứng. Từ thực tế đó, nghiên cứu hướng tới việc khảo sát năng lực ứng phó sự cố tràn dầu, nhận diện cơ chế phát sinh và đặc điểm của ô nhiễm dầu khó nhận biết, đồng thời đánh giá mức độ tại tỉnh Quảng Ninh—địa bàn có khai thác khoáng sản, vận tải thủy, du lịch và công nghiệp ven biển phát triển. Trên cơ sở kết quả, đề tài đề xuất các giải pháp kỹ thuật và quản lý khả thi nhằm nâng cao phòng ngừa, ứng phó và kiểm soát, góp phần bảo vệ môi trường nước, hệ sinh thái và sinh kế cộng đồng ven biển theo hướng phát triển bền vững.