Đặc biệt, một số nghiên cứu ghi nhận mối liên hệ giữa PAHs và nguy cơ gây độc cho người, bao gồm khả năng gây ung thư và độc tính thần kinh. PAHs cũng thường tích lũy trong các kênh rạch đô thị, song hiện nay vẫn còn thiếu dữ liệu về PAHs trong bùn cũng như mối tương quan của chúng với các chỉ thị ô nhiễm khác, vì vậy cần làm rõ sự phân bố PAHs để định hướng kiểm soát và quản lý hiệu quả hơn.

Ảnh minh họa

Bên cạnh PAHs, bùn kênh rạch còn cần được theo dõi đồng thời các chỉ số như pH, (NH_3), (H_2S) và (E.,coli), vì đây là các thông số phản ánh mức độ ô nhiễm và có thể ảnh hưởng đến sức khỏe con người lẫn hệ sinh thái. (NH_3) và (H_2S) có nguồn gốc từ quá trình hoạt động của vi sinh vật phân giải, nhất là trong điều kiện yếm khí hoặc từ hoạt động bài tiết của sinh vật; khi tích tụ, các chất này có thể làm tăng độc hại của môi trường bùn, tác động trực tiếp lên hệ sinh vật nước. Trong bối cảnh TP. HCM nằm ở hạ lưu hệ thống sông Đồng Nai với mạng lưới kênh rạch dày đặc, bùn và các chất tồn lưu trong bùn có thể đóng vai trò như “bể chứa” lớn, đặc biệt liên quan đến bùn thải phát sinh từ duy tu và nạo vét.

Trên cơ sở đó, nghiên cứu tập trung đánh giá PAHs tổng và các thành phần hữu cơ của PAHs cùng các thông số chỉ thị ô nhiễm trong bùn kênh rạch của TP. HCM từ tháng 11 đến tháng 12 trong giai đoạn 2019–2024, tại 10 lưu vực. Kết quả cho thấy (NH_3) có xu hướng cao hơn ở tầng mặt trong khi (H_2S) cao hơn ở tầng đáy; hàm lượng (NH_3) dao động khoảng 1.500–2.500 ppm (tầng đáy) và 1.600–2.700 ppm (tầng mặt), còn (H_2S) khoảng 1.400–2.400 ppm (tầng đáy) và 1.600–2.600 ppm (tầng mặt). PAHs ghi nhận nồng độ cao tập trung tại khu vực Nam Tham Lương 1, 2 và 3 (tổng PAHs > 8.000 µg/kg), đi kèm với (NH_3) và (H_2S) cao (> 8.500 ppm); đồng thời (E.,coli) có nơi vượt trội mạnh (> (10^5) MPN/100 ml) trong khi nơi khác thấp hơn đáng kể (< (10^2) MPN/100 ml). Từ các quan sát này, nghiên cứu nhấn mạnh bùn kênh rạch cần được xử lý và giám sát PAHs (kể cả sau xử lý) nhằm giảm nguy cơ lan truyền ra môi trường tự nhiên.