Nồng độ bụi mịn PM₂.₅ có xu hướng gia tăng và thường xuyên vượt ngưỡng theo QCVN 05:2023/BTNMT ở nhiều khu vực, gây tác động trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng và đặt ra rủi ro cho phát triển kinh tế – xã hội bền vững trong bối cảnh đô thị hóa nhanh và biến đổi khí hậu.

Ảnh minh họa

Dữ liệu quan trắc tự động liên tục giai đoạn 2021–2024 cho thấy bức tranh không đồng đều theo vùng. Tại Hà Nội, PM₂.₅ trung bình năm vượt từ 1,1 đến 2,1 lần giới hạn cho phép; các đô thị lân cận như Bắc Ninh, Bắc Giang, Hà Nam, Hưng Yên, Hải Dương, Thái Nguyên và Thái Bình cũng ghi nhận mức vượt tương tự (khoảng 1,1–2,0 lần). Trong khi đó, miền Trung và Tây Nguyên nhìn chung đạt tiêu chuẩn nhưng vẫn có những ngày trong năm PM₂.₅ vượt ngưỡng 24 giờ; TP. Hồ Chí Minh năm 2024 tiệm cận giới hạn cho phép, song giai đoạn 2021–2023 vẫn có nơi như trạm Lãnh sự quán Hoa Kỳ vượt khoảng 1,1 lần.

Ô nhiễm có tính chu kỳ rõ rệt theo mùa: miền Bắc nặng hơn vào mùa đông và đầu xuân (từ tháng 10 đến tháng 3), khi nghịch nhiệt thường xuyên làm giảm khả năng khuếch tán chất ô nhiễm; miền Nam giảm mạnh vào mùa mưa và tăng trở lại vào mùa khô. Với các khí còn lại, NO₂, SO₂ và CO nhìn chung nằm trong giới hạn cho phép, nhưng O₃ có một số điểm vượt chuẩn, đặc biệt vào trưa nắng do phản ứng quang hóa trong đô thị hóa cao. Nguyên nhân chính đến từ giao thông, xây dựng, công nghiệp, đốt mở, sinh hoạt dân sinh và điều kiện khí tượng bất lợi; vì vậy cần các giải pháp đồng bộ như hoàn thiện khung pháp lý, mở rộng mạng lưới quan trắc, kiểm kê nguồn thải, siết kiểm soát khí thải, nâng cấp hạ tầng và tăng truyền thông—kèm ứng dụng công nghệ số—để bảo vệ sức khỏe, hỗ trợ chuyển đổi xanh và phát triển bền vững.