Vi tảo trong ruộng lúa, giải pháp tự nhiên giảm khí nhà kính và cải thiện đất trồng
Kết quả các nghiên cứu về phát thải khí (CH_4) từ ruộng lúa ở đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) cho thấy mức phát thải khác nhau rõ rệt giữa các tiểu vùng sinh thái nông nghiệp.
Giá trị trung bình dao động từ 0,31 đến 9,14 kg (CH_4)/ha/ngày. Trong đó, vùng đất nhiễm mặn có hệ số phát thải thấp nhất (1,14 kg (CH_4)/ha/ngày), tiếp theo là vùng đất phù sa (2,39 kg (CH_4)/ha/ngày) và đất phèn (2,78 kg (CH_4)/ha/ngày). Đặc biệt, vùng đất ngập lụt ghi nhận mức phát thải cao nhất với giá trị trung bình 9,14 kg (CH_4)/ha/ngày (khoảng 7,08–11,2 kg (CH_4)/ha/ngày) (Vo et al., 2018).

Ảnh minh họa
Tại Láng Sen (Long An), nghiên cứu của Bùi Thị Ngọc Oanh (chủ nhiệm, 2025) đo lượng mê-tan phát thải từ ruộng lúa trong ba vụ mùa liên tiếp (Hè Thu SA20, Đông Xuân WS21 và vụ mùa SS21) cho thấy phát thải cao nhất tập trung ở giai đoạn đầu sinh trưởng, khoảng trong vòng 21 ngày sau gieo (DAP), sau đó giảm dần theo các giai đoạn tiếp theo. Nguyên nhân có thể liên quan đến lượng rơm rạ, cỏ dại và tàn dư thực vật còn trong đất ở thời điểm đầu vụ—khi gặp điều kiện ngập nước sẽ thuận lợi cho phân hủy yếm khí, từ đó thúc đẩy sinh (CH_4). Vì vậy, nếu muốn giảm phát thải mê-tan, cần chú trọng quản lý nguồn hữu cơ và điều kiện ngập trong giai đoạn đầu vụ.
Các biện pháp quản lý nước như ngập khô xen kẽ (AWD) và ngập khô xen kẽ theo nông dân (AWDF) đều cho hiệu quả giảm (CH_4): AWD giúp giảm khoảng 51% mỗi năm so với canh tác truyền thống (CF), còn AWDF làm giảm 35% (CH_4) so với ruộng truyền thống; đồng thời, AWD/AWDF còn cho năng suất lúa cao hơn. Cơ chế được giải thích bởi việc tăng thời gian hiếu khí trong đất khi ruộng khô, làm suy giảm môi trường yếm khí—nơi vi khuẩn phân hủy chất hữu cơ và sinh mê-tan. Ngoài quản lý nước, vi tảo trong ruộng lúa cũng được xem là công cụ sinh học quan trọng: đặc biệt là vi khuẩn lam giúp cố định carbon, giảm nồng độ (CH_4) phát thải, đồng thời chuyển hóa nitơ khí quyển thành đạm amoni hữu ích cho cây và cải thiện môi trường đất. Dù vậy, bài báo cũng nêu ra nhu cầu nghiên cứu sâu hơn để tối ưu hóa hiệu quả ứng dụng trong thực tiễn canh tác lúa.
Tạp chí Môi trường, chuyên đề II/2025 (dtnkhanh)