AI đã hiện diện trong việc học hằng ngày của học sinh (tìm kiếm thông tin, làm bài, tiếp cận tri thức), nên vấn đề không còn là có đưa AI vào trường học hay không, mà là cách hệ thống giáo dục khai thác công nghệ này để vừa tận dụng lợi thế, vừa giữ vững mục tiêu phát triển con người.

AI vào trường học: Khi công nghệ đặt lại cách dạy, cách học

Theo GS.TS Lê Anh Vinh, Viện trưởng Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam, việc tích hợp AI cần bắt đầu từ một câu hỏi căn bản: mục tiêu của dạy học là gì.

Nếu máy có thể viết bài, giải toán, tổng hợp tài liệu chỉ trong vài giây, thì việc yêu cầu học sinh nộp một sản phẩm hoàn chỉnh có còn đủ để chứng minh các em hiểu vấn đề?

"Trước đây, đưa ra lời giải có thể xem là bằng chứng của việc hiểu. Bây giờ, AI có thể đưa ra lời giải mà không cần hiểu. Nếu chỉ nhìn vào sản phẩm cuối cùng, chúng ta rất khó biết học sinh có thực sự học hay không", ông phân tích.

Nhận định không chỉ dừng ở lo ngại gian lận học thuật mà còn đặt lại nền tảng mô hình dạy – luyện tập – kiểm tra truyền thống; khi lời giải không còn phản ánh quá trình nhận thức, cách đánh giá phải thay đổi, qua đó mở ra cơ hội chuyển từ đo lường kết quả sang quan sát quá trình tư duy của người học.

Giáo dục phải đặt đề bài cho công nghệ

Từ cách đặt lại vấn đề về đánh giá, một nguyên tắc được GS.TS Lê Anh Vinh nhấn mạnh: công nghệ không được dẫn dắt giáo dục.

Học tập không chỉ là tìm đáp án mà quan trọng ở quá trình tìm tòi, đặt câu hỏi, thử và sai; nếu AI rút ngắn quá trình này, học sinh có thể hoàn thành nhanh hơn nhưng năng lực tư duy chưa chắc được phát triển tương xứng.

"Giáo dục phải đặt đề bài cho công nghệ, chứ không phải để công nghệ đặt lại đề bài cho giáo dục", ông nêu quan điểm.

Cần thay đổi cách ra đề, tổ chức học và đánh giá: từ yêu cầu đáp án đúng sang thiết kế nhiệm vụ buộc học sinh giải thích, bảo vệ quan điểm và thể hiện quá trình tư duy. Khi đó, AI hỗ trợ phản hồi nhanh, phân tích tiến trình và gợi ý tài liệu, nhưng quyết định cuối cùng về cách học và đánh giá vẫn do con người đảm nhận.

AI đã phần nào làm lộ rõ những giới hạn đã tồn tại từ trước trong cách tổ chức dạy – học. 

Khung năng lực trí tuệ nhân tạo dành cho học sinh phổ thông chính thức ban hành từ cuối năm 2024

Điều kiện triển khai và vai trò của đội ngũ

Ở cấp quản lý, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã sớm chuẩn bị: năm 2024 hoàn thiện tài liệu hướng dẫn dạy và học AI và ban hành khung năng lực AI cho học sinh phổ thông; năm 2025 tiếp tục xây dựng khung năng lực AI cho giáo viên cùng nội dung giáo dục chi tiết.

Từ học kỳ II năm học 2025–2026, chương trình sẽ được thí điểm trước khi tổng kết, đánh giá và điều chỉnh.

"Chúng ta không nên tạo áp lực quá lớn hay triển khai theo phong trào. Cần đi theo lộ trình khoa học, có đánh giá định kỳ để bảo đảm hiệu quả thực chất", ông khẳng định.

Theo ông, những trường đã triển khai tốt môn Tin học cơ bản có lợi thế nhất định khi đưa AI vào giảng dạy. Tuy nhiên, điều kiện hạ tầng chỉ là một phần. Yếu tố quyết định vẫn là đội ngũ giáo viên.

Khảo sát sau tập huấn cho thấy đa số giáo viên đã chủ động tìm hiểu và ứng dụng AI; hiện cần một chương trình thống nhất, bài bản để triển khai đồng bộ, tránh mỗi nơi làm một kiểu.

Cần đồng thời bảo đảm ba yếu tố: khung chương trình linh hoạt thích ứng công nghệ, năng lực giáo viên và hạ tầng kỹ thuật; thiếu một trong ba sẽ khó đạt hiệu quả bền vững.

Công nghệ thay đổi nhanh khiến giáo dục phải thích ứng kịp thời, nhưng không được vội vàng; cần giữ vững mục tiêu phát triển năng lực thực chất của người học.

AI không thay thế giáo dục nhưng buộc giáo dục phải điều chỉnh; vấn đề là sử dụng công nghệ theo mục tiêu nào. Chỉ khi có định hướng rõ ràng và cơ chế kiểm soát phù hợp, cơ hội mới trở thành lợi ích, nếu không có thể làm lệch mục tiêu giáo dục.