Nhờ tác động của thủy triều và dòng chảy từ biển, vùng cửa sông hình thành các môi trường thuận lợi cho nhiều loài cá sinh sản, kiếm ăn và trú ẩn. Trong đó, cá bông lau (một loài thuộc nhóm cá da trơn/ họ cá tra, Pangasiidae) được ghi nhận có số lượng cao tại khu vực cửa sông Tiền và sông Hậu, đặc biệt ở các vùng nước lợ và khu vực nước ngọt – mặn giao thoa.

 Ảnh minh họa

Cá bông lau có đặc điểm di cư theo dòng nước, chủ yếu khai thác và sinh sống trong các vùng nước ven bờ và vùng nước lợ ven ĐBSCL trong suốt phần lớn vòng đời. Khi đến giai đoạn sinh sản, cá bông lau giòng có xu hướng quay ngược về các vùng nước ngọt để sinh sản tự nhiên. Vì vậy, hoạt động khai thác cá bông lau giống bằng các nghề lưới là một sinh kế quan trọng của ngư dân trong vùng cửa sông Tiền và sông Hậu. Tuy đã có những thành công nhất định trong sinh sản nhân tạo, nguồn giống trên thị trường vẫn còn phụ thuộc lớn vào khai thác tự nhiên, và nguy cơ suy giảm nguồn lợi là vấn đề đáng lo ngại.

Nghiên cứu tập trung đánh giá hiện trạng khai thác cá bông lau giống ở hai vùng cửa sông Tiền và sông Hậu thông qua phỏng vấn trực tiếp 75 hộ khai thác bằng nghề lưới đáy và lưới te từ tháng 12/2024 đến tháng 4/2025. Kết quả cho thấy hoạt động khai thác tập trung khoảng 4 tháng mỗi năm, chủ yếu từ tháng 9 đến tháng 12 dương lịch; theo số liệu ước tính, nghề lưới đáy đạt khoảng 5.200 con/lưới/năm ở cửa sông Hậu và 8.700 con/lưới/năm ở cửa sông Tiền, còn nghề lưới te tương ứng khoảng 27.800 con/tàu/năm (cửa sông Hậu) và 27.500 con/tàu/năm (cửa sông Tiền). Nghề lưới te tại cửa sông Hậu mang lại hiệu quả kinh tế cao hơn với tỷ suất lợi nhuận 0,54 lần so với 0,17 lần ở cửa sông Tiền; đồng thời, đa số ngư dân nhận định sản lượng cá bông lau giống có xu hướng suy giảm và số lượng hộ tham gia biến động theo khu vực. Trên cơ sở đó, nghiên cứu đề xuất các giải pháp như nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo vệ nguồn lợi, hỗ trợ sinh kế cho ngư dân vùng cửa sông và tăng cường nghiên cứu – phát triển nhằm chủ động hơn cho nguồn giống, hướng tới khai thác bền vững và bảo tồn lâu dài.