Sen mang lại giá trị từ hạt, củ, lá, hoa phục vụ chế biến thực phẩm, dược liệu và nhiều ngành công nghiệp; đồng thời góp phần cải thiện môi trường, điều hòa khí hậu, tạo cảnh quan và thúc đẩy du lịch cộng đồng, du lịch nông nghiệp. Tại Việt Nam, sen được mở rộng theo nhiều vùng chuyên canh quy mô lớn, đặc biệt ở khu vực Mỹ Đức (Hà Nội) với diện tích khoảng 200 ha—nơi có địa hình lòng chảo và thường xuyên ngập nước nên người dân đã chuyển từ trồng lúa sang trồng sen từ năm 2007 nhằm nâng cao hiệu quả kinh tế và phát triển sinh thái.

Ảnh minh họa

Tuy nhiên, trong 1–2 năm gần đây xuất hiện tình trạng cây sen chết rải rác hoặc tàn lụi hàng loạt sau mưa lớn, gây thiệt hại đáng kể về năng suất và suy giảm chất lượng hoa, đồng thời làm giảm giá trị cảnh quan và ảnh hưởng trực tiếp đến sinh kế người trồng. Tại Thừa Thiên Huế, ghi nhận này đã được báo cáo từ năm 2018; nghiên cứu của Hà Viết Cường và cộng sự (2023) xác định nấm Lasiodiplodia theobromae là tác nhân gây bệnh tàn lụi trên cây sen. Trong bối cảnh nghiên cứu về bệnh hại trên sen ở Việt Nam còn hạn chế, việc điều tra và xác định tác nhân gây bệnh tại các vùng trồng tập trung như xã Mỹ Đức và phường Chương Mỹ là cần thiết và cấp bách nhằm làm cơ sở cho các biện pháp phòng chống hiệu quả, hướng tới sản xuất bền vững và bảo vệ môi trường.

Nghiên cứu được thực hiện nhằm đánh giá đặc điểm hình thái và xác định nguyên nhân gây bệnh tàn lụi trên hai giống sen Hồng và sen Bách Diệp tại xã Mỹ Đức và phường Chương Mỹ (Hà Nội). Phương pháp gồm đánh giá hình thái theo tiêu chuẩn UPOV (2023), phân lập nấm bệnh từ mẫu sen bị bệnh theo Burgess và cộng sự (2008) và thử nghiệm lây nhiễm nhân tạo trong chậu vại và ô xây. Kết quả cho thấy hai giống đều có hoa màu hồng, thơm và thích hợp trồng làm cảnh, cắt cành, phát triển trong điều kiện vùng du lịch sinh thái; khác biệt chính nằm ở kiểu hoa (sen Hồng cánh đơn, sen Bách Diệp cánh kép). Tác nhân gây bệnh được xác định là Lasiodiplodia theobromae, và trong thí nghiệm cả hai giống đều nhiễm ở mức hại rất nặng (cấp 9), biểu hiện rõ ở lá và cuống lá, cây tàn lụi sau 10–14 ngày. Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học quan trọng để đề xuất các giải pháp phòng trừ, từ đó góp phần ổn định sản xuất, bảo vệ môi trường và phát triển vùng trồng sen theo hướng sinh thái bền vững.