Những chất này được xem là có tiềm năng hỗ trợ sức khỏe theo hướng chống oxy hóa mạnh, góp phần giảm nguy cơ lão hóa sớm và hỗ trợ kiểm soát các vấn đề liên quan đến tim mạch. Giá trị dinh dưỡng của lúa cẩm còn thể hiện ở thành phần khoáng phong phú (ví dụ khoảng 24 ppm canxi, 23,6 ppm kẽm và 16,2 ppm sắt) cùng hệ axit amin trong gạo nếp cẩm, trong đó các nhóm hợp chất gắn với sắc tố anthocyanin được quan tâm vì khả năng chống oxy hóa và hỗ trợ giảm viêm. Đặc biệt, kết hợp gạo nếp cẩm với thực phẩm từ rau, hoa quả và thịt nạc có thể tạo nên bữa ăn đa dạng và cân bằng hơn cho sức khỏe; đồng thời đây cũng là nguồn giàu hoạt chất tự nhiên phù hợp với xu hướng ăn kiêng.

Ảnh minh họa

Sắc màu của lúa cẩm được chi phối bởi các gen quyết định sinh tổng hợp anthocyanin trong cơm/gạo, nổi bật là hệ gen Kala1, Kala3 và Kala4; chúng tương tác để tạo kiểu màu sắc đặc trưng của hạt (đỏ, nâu, tím, đen). Ở Việt Nam, lúa cẩm được gieo chủ yếu tại các vùng miền núi phía Bắc, song nhiều khu vực còn gặp hạn chế về điều kiện canh tác như chu kỳ quang ổn định không thuận, năng suất thấp và nhiễm sâu bệnh (đặc biệt bệnh đạo ôn và bạc lá). Vì vậy, việc chọn tạo giống lúa nếp cẩm phù hợp nhằm nâng cao năng suất, rút ngắn thời gian sinh trưởng và tăng hàm lượng anthocyanin là cần thiết để vừa cải thiện sản xuất vừa phát huy giá trị dinh dưỡng của loại gạo giàu sắc tố.

Nghiên cứu được thực hiện nhằm đánh giá đặc điểm nông sinh học và xác định sự hiện diện của các gen liên quan đến sinh tổng hợp anthocyanin (Kala1, Kala3, Kala4 và Rc) để định hướng phát triển giống lúa nếp cẩm thời gian sinh trưởng ngắn, năng suất cao và có khả năng chống chịu tốt. Thí nghiệm khảo sát 20 dòng lúa cẩm theo phương pháp đánh giá tập đoàn, tuần tự không nhắc lại; các chỉ tiêu được chấm theo thang điểm của IRRI (2013). Sự có mặt của 4 gen được xác định bằng phản ứng PCR với 4 marker SSR theo các tài liệu của Gu và cs. (2011) và McCouch và cs. (2002). Kết quả chọn lọc thu được 7 dòng triển vọng (LC1-01; LC7-12; LC8-14; LC2-18; LC2-19; LC2-21; LC9-25), trong đó bảy dòng có thời gian sinh trưởng khoảng 115–124 ngày (vụ mùa 2022), năng suất thực thu đạt 6,11–7,48 tấn/ha, chiều dài hạt gạo 6,0–7,4 mm, tỷ lệ gạo xay 73,4–80,9%. Hàm lượng anthocyanin biến động từ 252,3 đến 653,1 mg/100 g gạo, vỏ cám màu tím và cả 7 dòng đều mang đầy đủ cả bốn gen (Kala1, Kala3, Kala4 và Rc).