Trong một nghiên cứu quy mô lớn với hơn 800 người tham gia thiết kế ô tô ảo, các nhà nghiên cứu nhận thấy rằng các bộ sưu tập thiết kế do AI tạo ra đã khơi gợi sự tham gia sâu sắc hơn, thời gian khám phá lâu hơn và kết quả tốt hơn.

Thay vì thay thế sự sáng tạo, AI thực sự có thể khơi dậy nó – giúp mọi người khám phá những ý tưởng táo bạo và thiết kế tốt hơn so với khi tự mình làm. Ảnh: Shutterstock

AI thường được xem là một công nghệ được thiết kế để tự động hóa công việc và có khả năng thay thế lao động của con người. Tuy nhiên, nghiên cứu mới từ Đại học Swansea đưa ra một góc nhìn khác. Kết quả nghiên cứu cho thấy AI cũng có thể hoạt động như một cộng tác viên sáng tạo, khuyến khích sự khám phá, tương tác và nguồn cảm hứng.

Các nhà nghiên cứu từ Khoa Khoa học Máy tính của trường đại học đã thực hiện một trong những nghiên cứu lớn nhất từ ​​trước đến nay nhằm tìm hiểu cách con người làm việc cùng AI trong các nhiệm vụ thiết kế sáng tạo. Hơn 800 người tham gia một thí nghiệm trực tuyến, trong đó họ sử dụng hệ thống hỗ trợ AI để thiết kế ô tô ảo. 

Trí tuệ nhân tạo đã tạo ra những ý tưởng thiết kế đa dạng như thế nào?

Thay vì âm thầm tối ưu hóa thiết kế phía sau hậu trường, hệ thống này sử dụng phương pháp gọi là MAP-Elites để tạo ra các bộ sưu tập hình ảnh trực quan chứa đựng nhiều khả năng thiết kế khác nhau. Những bộ sưu tập này thể hiện một loạt các ý tưởng xe hơi, bao gồm các thiết kế hiệu quả cao, những ý tưởng độc đáo và thậm chí cả một số lựa chọn cố tình có khiếm khuyết.

Tiến sĩ Sean Walton, học giả Turing, Phó giáo sư Khoa học Máy tính và là tác giả chính của nghiên cứu, giải thích: "Mọi người thường nghĩ AI là thứ giúp tăng tốc các nhiệm vụ hoặc cải thiện hiệu quả, nhưng phát hiện của chúng tôi cho thấy điều thú vị hơn nhiều. Khi mọi người được xem các đề xuất thiết kế do AI tạo ra, họ dành nhiều thời gian hơn cho nhiệm vụ, tạo ra các thiết kế tốt hơn và cảm thấy tham gia nhiều hơn. Đó không chỉ là về hiệu quả. Đó còn là về sự sáng tạo và hợp tác".

Vì sao phương pháp đánh giá AI truyền thống có thể quá hạn chế

Nghiên cứu, được công bố trên tạp chí Transactions on Interactive Intelligent Systems của ACM , cũng nêu bật một vấn đề trong cách đánh giá các công cụ thiết kế AI thường thấy. Các chỉ số tiêu chuẩn thường tập trung vào các hành vi đơn giản, chẳng hạn như tần suất người dùng nhấp chuột hoặc sao chép các đề xuất của AI. Theo các nhà nghiên cứu, những thước đo này bỏ qua các khía cạnh quan trọng của trải nghiệm, bao gồm cả cách công nghệ ảnh hưởng đến suy nghĩ, cảm xúc và sự sẵn lòng khám phá những ý tưởng mới của con người.

Các nhà nghiên cứu tại Swansea lập luận rằng các hệ thống AI nên được đánh giá bằng các phương pháp toàn diện hơn, nắm bắt được những tác động sâu sắc hơn này. Hiểu được cách AI định hình tư duy và sự tương tác của con người có thể cung cấp một bức tranh đầy đủ hơn về tác động của nó.

Vì sao những ý tưởng chưa hoàn hảo có thể thúc đẩy sự sáng tạo

Tiến sĩ Walton nhấn mạnh rằng sự đa dạng trong sản phẩm do AI tạo ra đóng vai trò quan trọng trong thí nghiệm. "Nghiên cứu của chúng tôi làm nổi bật tầm quan trọng của sự đa dạng trong sản phẩm của AI. Người tham gia phản hồi tích cực nhất với các bộ sưu tập bao gồm nhiều ý tưởng đa dạng, kể cả những ý tưởng tồi! Điều này giúp họ vượt qua những giả định ban đầu và khám phá không gian thiết kế rộng hơn. Sự đa dạng có cấu trúc này đã ngăn ngừa sự cố chấp sớm và khuyến khích sự mạo hiểm sáng tạo".

"Khi trí tuệ nhân tạo ngày càng được ứng dụng rộng rãi trong các lĩnh vực sáng tạo, từ kỹ thuật và kiến ​​trúc đến âm nhạc và thiết kế trò chơi, việc hiểu cách con người và các hệ thống thông minh phối hợp với nhau là điều thiết yếu. Khi công nghệ phát triển, câu hỏi đặt ra không chỉ là trí tuệ nhân tạo có thể làm được gì mà còn là làm thế nào nó có thể giúp chúng ta tư duy, sáng tạo và hợp tác hiệu quả hơn".