Các nhà khoa học tìm ra hướng đi mới trong điều trị cholesterol cao
Các nhà nghiên cứu đang mở ra một cách tiếp cận hoàn toàn khác để điều trị tăng cholesterol máu có tính chất gia đình (FH) – một rối loạn di truyền phổ biến ảnh hưởng đến khoảng 1/200 người trưởng thành trên toàn thế giới.
Thông thường, cholesterol “xấu” LDL được loại bỏ khỏi máu nhờ các thụ thể LDLR ở gan. Nhưng ở người mắc FH, đột biến gen làm suy yếu hoặc vô hiệu hóa quá trình này, khiến cholesterol tích tụ trong máu suốt nhiều năm và dẫn đến nguy cơ cao bị nhồi máu cơ tim hoặc bệnh tim mạch.
Điều trị bằng statin – phương pháp chuẩn hiện nay – lại phụ thuộc vào việc tăng cường hoạt động của LDLR. Với những bệnh nhân có thụ thể bị hỏng nặng hoặc không còn, statin gần như không hiệu quả. Chính hạn chế này đã thúc đẩy các nhà khoa học tìm cách tiếp cận mới: giảm sản xuất và giải phóng cholesterol ngay từ đầu thay vì chỉ tập trung vào loại bỏ.
Nhóm nghiên cứu tại Đại học Y khoa South Carolina (MUSC) đã tập trung vào apolipoprotein B (apoB) – protein nền tảng giúp hình thành hạt LDL. Nếu không có apoB, LDL không thể hình thành. Bằng cách ức chế apoB, số lượng hạt LDL trong máu sẽ giảm, độc lập với con đường LDLR.
Để tìm ra hợp chất tiềm năng, họ sử dụng tế bào gốc cảm ứng (iPSCs) được tái lập trình thành tế bào gan người trong phòng thí nghiệm. Nhờ đó, nhóm có thể sàng lọc hơn 130.000 hợp chất trong thư viện SC3 và phát hiện một nhóm phân tử giúp giảm mạnh sự giải phóng apoB, đồng thời hạ cholesterol và triglycerid trong tế bào.
Khi thử nghiệm trên chuột thường, kết quả không khả quan do sự khác biệt sinh học giữa gan chuột và gan người. Để khắc phục, nhóm đã sử dụng chuột “Avatar” mang tế bào gan người, qua đó các hợp chất cho thấy hiệu quả rõ rệt trong việc giảm lipid – phản ánh chính xác hơn cơ chế ở người.
Điểm đặc biệt là các hợp chất này bỏ qua hoàn toàn thụ thể LDLR, mở ra cơ hội cho những bệnh nhân vốn ít lựa chọn điều trị.
Cách kết hợp công nghệ tế bào gốc với sàng lọc hợp chất quy mô lớn giúp các nhà khoa học thử nghiệm trực tiếp trên hệ thống giống người ngay từ giai đoạn đầu. Điều này không chỉ giảm phụ thuộc vào mô hình động vật mà còn tăng khả năng tìm ra thuốc thực sự hiệu quả cho bệnh nhân.
Trong nghiên cứu tiếp theo năm 2026, nhóm đã phân tích hợp chất tiềm năng DL-1 bằng giải trình tự RNA. Kết quả cho thấy hợp chất chỉ ảnh hưởng đến 182 gen, không gây rối loạn lớn trong hoạt động của gan, đồng thời kích hoạt các gen metallothionein – có vai trò bảo vệ tế bào khỏi stress kim loại. Điều này củng cố giả thuyết rằng DL-1 không “tắt” gen apoB mà can thiệp vào quá trình xử lý và giải phóng protein.