Trong những năm gần đây, hệ sinh thái di động toàn cầu đã đạt được những bước tiến đáng kinh ngạc trong việc cải thiện hòa nhập kỹ thuật số, từ việc mở rộng phạm vi phủ sóng ở những khu vực khó tiếp cận đến việc làm cho các thiết bị rẻ hơn và phổ biến rộng rãi hơn. Nhưng bất chấp những tiến bộ đáng kể này, vẫn còn nhiều việc phải làm để tạo ra một xã hội công bằng kỹ thuật số hơn, đặc biệt là khi động lực AI tiếp tục được xây dựng.

"Chúng tôi đã thấy AI tiến bộ rất nhiều trong năm ngoái", Giám đốc điều hành Tập đoàn Kinh doanh ICT của Huawei, Yang Chaobin cho biết, đồng thời lưu ý rằng "tiến bộ này không mang lại lợi ích cho tất cả mọi người".

Kỷ nguyên AI có thể đến muộn với hàng tỷ người

Theo báo cáo của ITU, có 2,2 tỷ người ngoại tuyến trên toàn cầu, với 300 triệu người khác không có quyền truy cập vào mạng di động, theo báo cáo của GSMA.

"Chúng ta cần bắt đầu nói về con người và ngừng chỉ nói về các thuật toán", Cosmas Zavazava, Giám đốc Cục Phát triển Viễn thông tại Liên minh Viễn thông Quốc tế (ITU) cho biết. "Kỷ nguyên AI mang đến khả năng thay đổi cuộc sống, nhưng chỉ khi chúng ta có thể cung cấp nó cho tất cả mọi người."

"Khoảng cách kỹ thuật số là thách thức xác định của thời đại chúng ta", ông nói thêm.

Yang lặp lại tình cảm này.

"AI sẽ định hình tương lai. Nhưng trước khi chúng ta có thể biến tương lai đó thành hiện thực, chúng ta cần xây dựng cơ sở hạ tầng kỹ thuật số quan trọng hơn, bao gồm mạng tốc độ cao và các cơ sở máy tính mạnh mẽ", ông nói.

Cung cấp kết nối này đến các khu vực khó tiếp cận là một phần quan trọng trong vai trò của Huawei với tư cách là một công dân toàn cầu. Công ty đã tham gia sáng kiến Partner2Connect của ITU khi thành lập vào năm 2022, nhằm mục đích kết nối hơn 120 triệu người ở các vùng sâu vùng xa vào cuối năm 2025. Trên thực tế, đến cuối năm ngoái, Huawei đã vượt xa mục tiêu này, đưa độ phủ sóng lên 170 triệu người ở các vùng sâu vùng xa trên hơn 80 quốc gia.

Yang Chaobin của Huawei tiết lộ Huawei đã vượt qua các mục tiêu Partner2Connect của mình tại hội nghị thượng đỉnh TECH Cares

Một phần của mục tiêu này đã đạt được bằng cách tận dụng các giải pháp kết nối nông thôn của Huawei, bao gồm cả sự phát triển mới nhất của dòng sản phẩm RuralStar, RuralCow. Trạm gốc chạy bằng năng lượng mặt trời này hoạt động mà không cần liên kết cáp quang hoặc vi sóng, cung cấp phạm vi phủ sóng không tầm nhìn lên đến 30km. Điều này có nghĩa là các cộng đồng xa xôi thiếu kết nối hỗ trợ và cơ sở hạ tầng năng lượng vẫn có thể được hưởng lợi từ vùng phủ sóng không dây mạnh mẽ.

Đối với các nhà khai thác, điều đó cũng có nghĩa là trường hợp kinh doanh để tiếp cận các cộng đồng nông thôn này rõ ràng hơn, giảm thời gian ROI từ 5-10 năm xuống 'dưới 1,5 năm', theo Huawei.

Tuy nhiên, như Marina Madale, Giám đốc điều hành về tính bền vững và giá trị chung tại MTN, lưu ý, trong khi "khoảng cách bao phủ đang thu hẹp, khoảng cách sử dụng vẫn đáng kể."

Từ khả năng chi trả của các thiết bị và gói dữ liệu, kiến thức kỹ thuật số hạn chế và hạn chế về năng lượng nông thôn, vẫn còn nhiều việc phải làm để cải thiện kết nối nông thôn.

AI lấy con người làm trung tâm và định hướng cục bộ

Những thách thức xung quanh việc truy cập và sử dụng thậm chí còn rõ rệt hơn khi nói đến AI. Các mô hình AI được xây dựng bằng ngôn ngữ địa phương cho các cộng đồng xa xôi rất ít và những mô hình tồn tại thường bị thiên vị nặng nề do dữ liệu đào tạo hạn chế. Đối với châu Phi, một lục địa với hàng nghìn ngôn ngữ, hơn 75 trong số đó có hơn một triệu người nói, điều này có nghĩa là một phần đáng kể dân số bị cắt đứt khỏi hệ sinh thái AI và nền kinh tế rộng lớn hơn.

"Chúng ta cần chuyển từ việc tích hợp đơn giản các công nghệ như AI, sang xây dựng sự sẵn sàng cho AI toàn diện hơn", Jing Fang, Cán bộ Dự án tại Văn phòng Khoa học và Văn hóa khu vực của UNESCO ở châu Âu cho biết, lưu ý rằng những người trẻ tuổi phải được dạy cách "tham gia nghiêm túc" với công nghệ để hiểu những rủi ro như thông tin sai lệch và thiên vị thuật toán.

Sylvia Poll, Cố vấn cấp cao về Giới và Thanh niên của Tổng thư ký ITU, đồng ý, cảnh báo rằng sự bất bình đẳng dữ liệu có thể khiến toàn bộ khu vực trở nên "vô hình" trong các hệ thống AI. Nếu không có bộ dữ liệu địa phương và các nhà phát triển địa phương, sự thiên vị thuật toán có thể làm tăng thêm sự bất bình đẳng hiện có trong các xã hội này.

"Tính toàn diện phải là một lựa chọn thiết kế", Đặc phái viên của Kenya về Công nghệ, Đại sứ Philip Thigo cho biết. "Sự chia rẽ lớn nhất sẽ là giữa những người có quyền truy cập và những người không có quyền truy cập."

"Đây là một thách thức hiện hữu đối với các quốc gia đang phát triển", ông nói thêm.

Giáo dục kỹ thuật số vượt qua rào cản

Nhưng nếu cơ sở hạ tầng kết nối địa phương bị hạn chế và các mô hình AI bản địa hóa vẫn chưa trưởng thành, liệu hàng triệu người ở các quốc gia đang phát triển có phải là người bị tụt hậu trong việc áp dụng AI?

Không nhất thiết.

Các thành viên tham gia hội thảo cho biết, một phần của giải pháp nằm ở cách tiếp cận nhanh nhẹn hơn đối với học tập kỹ thuật số. Chương trình DigiTruck của Huawei, ra mắt vào năm 2019, đã hỗ trợ đào tạo hơn 130.000 người ở 21 quốc gia bằng cách sử dụng xe buýt chuyển đổi làm lớp học di động. Điều này mang lại cho học sinh và người lớn cơ hội tiếp cận AI và kết nối kỹ thuật số - thường là lần đầu tiên - và được đào tạo bởi các chuyên gia và chuyên gia địa phương.

Loại hình đào tạo này sẽ là chìa khóa để đảm bảo tương lai kinh tế của các khu vực này.

"Kết nối không phải là một đặc quyền, đó là một nhu cầu kinh tế," Madale nói. "Không một cầu thủ nào có thể thu hẹp khoảng cách này một mình. Chúng ta cần một hệ sinh thái hợp tác."

Sự đồng thuận tại diễn đàn rất rõ ràng: triển khai cơ sở hạ tầng, quản trị AI toàn diện và đầu tư quy mô vào các kỹ năng phải cùng nhau thúc đẩy nếu AI muốn mang lại sự thịnh vượng cho nhiều người, không phải cho một số ít.

Harry Baldock