Não bộ không chỉ “cắt bỏ” mà còn “xây dựng”
Thay vì chỉ loại bỏ các kết nối yếu, nhóm nghiên cứu phát hiện rằng não thiếu niên còn hình thành các cụm synap dày đặc tại những vị trí đặc biệt trên nhánh dendrite của tế bào thần kinh. Đây là những “điểm nóng” synap xuất hiện trong giai đoạn thiếu niên, chứ không có ở thời thơ ấu.

Công nghệ quan sát siêu chi tiết
Nhóm của Giáo sư Takeshi Imai đã kết hợp kính hiển vi siêu phân giải với chất làm trong suốt mô SeeDB2 để lập bản đồ toàn diện các nhánh dendrite. Kết quả cho thấy ở lớp neuron số 5 của vỏ não – nơi xử lý và truyền tải thông tin – xuất hiện vùng tập trung synap cực kỳ dày đặc trong tuổi thiếu niên.

Liên hệ với bệnh tâm thần phân liệt
Trước đây, tâm thần phân liệt thường được gắn với việc não “tỉa” synap quá mức. Nhưng nghiên cứu này gợi ý rằng sự thất bại trong việc hình thành các cụm synap mới cũng có thể là nguyên nhân. Ở những con chuột mang đột biến gen liên quan đến bệnh (như Setd1a, Hivep2, Grin1), quá trình tạo cụm synap trong tuổi thiếu niên bị gián đoạn, dẫn đến thiếu hụt cấu trúc thần kinh quan trọng.

Ý nghĩa và hướng đi tiếp theo
Phát hiện này mở ra góc nhìn mới về sự phát triển não bộ và nguồn gốc của rối loạn tâm thần. Như lời Giáo sư Imai: “Chúng tôi hy vọng sẽ xác định được những vùng não nào đang xây dựng kết nối mới trong tuổi thiếu niên. Điều đó sẽ giúp hiểu rõ hơn về cách não phát triển và cơ chế gây ra các rối loạn thần kinh.”