Thúc đẩy ứng dụng công nghệ, chuyển đổi số và AI có trách nhiệm trong giáo dục đại học

Dự thảo Thông tư được xây dựng nhằm tạo hành lang pháp lý thống nhất cho việc triển khai công nghệ số, trí tuệ nhân tạo (AI) và các công nghệ liên quan trong GDĐH.

Dự thảo Thông tư dự kiến áp dụng đối với các cơ sở GDĐH; tổ chức, cá nhân tham gia hoạt động đào tạo, nghiên cứu khoa học, quản lý, phục vụ tại cơ sở GDĐH; đồng thời áp dụng đối với tổ chức, doanh nghiệp cung cấp nền tảng, giải pháp công nghệ số và AI phục vụ GDĐH.

AI là công cụ hỗ trợ, không thay thế vai trò của giảng viên

Theo dự thảo, công nghệ được ứng dụng toàn diện trong giáo dục đại học, bao gồm đào tạo, kiểm tra đánh giá, nghiên cứu khoa học, quản trị cơ sở giáo dục đại học và hỗ trợ người học. Các cơ sở giáo dục đại học được chủ động lựa chọn giải pháp công nghệ phù hợp với chiến lược phát triển và điều kiện thực tế, đồng thời phải bảo đảm việc ứng dụng được kiểm soát và tuân thủ liêm chính học thuật.

Trong hoạt động đào tạo, các cơ sở giáo dục đại học có thể ứng dụng công nghệ số và trí tuệ nhân tạo (AI) thông qua nhiều hình thức như đào tạo trực tiếp có hỗ trợ công nghệ, đào tạo trực tuyến, đào tạo kết hợp và đào tạo cá thể hóa dựa trên dữ liệu. Công nghệ được sử dụng để hỗ trợ giảng dạy, quản lý quá trình học tập, theo dõi kết quả, tư vấn học tập, định hướng nghề nghiệp và phân tích dữ liệu nhằm nâng cao chất lượng chương trình, phương pháp đào tạo.

Dự thảo quy định việc sử dụng AI trong đào tạo phải mang tính hỗ trợ, không thay thế vai trò của giảng viên; bảo đảm tính minh bạch, khả năng giải trình, không làm sai lệch kết quả học tập, tuân thủ liêm chính học thuật và có cơ chế kiểm soát, giám sát chặt chẽ.

Kiểm tra, đánh giá phải chính xác, khách quan, minh bạch

Dự thảo quy định các cơ sở giáo dục đại học được chủ động ứng dụng công nghệ số và trí tuệ nhân tạo (AI) trong hoạt động kiểm tra, đánh giá, nhưng phải bảo đảm tính chính xác, khách quan, minh bạch, công bằng và phù hợp với chuẩn đầu ra của chương trình đào tạo.

Việc ứng dụng công nghệ trong kiểm tra, đánh giá bao gồm xây dựng và quản lý ngân hàng câu hỏi, đề thi; tổ chức thi, kiểm tra và chấm điểm; giám sát quá trình đánh giá; phân tích kết quả học tập, đánh giá năng lực người học; đồng thời lưu trữ, quản lý và khai thác dữ liệu đánh giá.

Dự thảo yêu cầu các cơ sở giáo dục đại học bảo đảm xác thực danh tính người học, kiểm soát chặt chẽ quá trình kiểm tra, đánh giá; bảo đảm tính toàn vẹn, khả năng truy vết và lưu trữ dữ liệu. Đồng thời, phải công khai quy định, tiêu chí đánh giá và có cơ chế giải trình, phúc tra kết quả khi cần thiết.

Việc sử dụng AI trong kiểm tra, đánh giá chỉ mang tính hỗ trợ, không thay thế vai trò của giảng viên; phải bảo đảm không làm sai lệch kết quả đánh giá, tuân thủ các quy định về liêm chính học thuật và duy trì độ tin cậy của quá trình đánh giá người học.

Siết yêu cầu liêm chính học thuật trong môi trường số

Dự thảo dành một nội dung riêng về bảo đảm liêm chính học thuật khi ứng dụng công nghệ số và trí tuệ nhân tạo (AI). Theo đó, việc sử dụng công nghệ trong đào tạo, kiểm tra, đánh giá và nghiên cứu khoa học phải bảo đảm tính trung thực, khách quan, minh bạch, tôn trọng quyền sở hữu trí tuệ, phản ánh đúng năng lực của người học và kết quả nghiên cứu. Công nghệ và AI chỉ đóng vai trò hỗ trợ, không làm thay đổi bản chất của các hoạt động học thuật.

Dự thảo xác định một số hành vi vi phạm liêm chính học thuật trong môi trường số như sử dụng công nghệ hoặc AI để gian lận trong học tập, kiểm tra, đánh giá và nghiên cứu khoa học; sao chép, đạo văn hoặc sử dụng trái phép tài liệu, dữ liệu, học liệu số và kết quả nghiên cứu; giả mạo hoặc làm sai lệch dữ liệu, kết quả nghiên cứu và thông tin học tập.

Các hành vi vi phạm khác bao gồm nhờ người khác thực hiện hoặc thực hiện thay nhiệm vụ học tập, kiểm tra, đánh giá, nghiên cứu; không công bố hoặc công bố không đầy đủ việc sử dụng công nghệ và AI trong trường hợp được yêu cầu.

Các cơ sở giáo dục đại học có trách nhiệm xây dựng và ban hành quy định nội bộ về liêm chính học thuật, quy định rõ các hành vi vi phạm, quy trình xử lý và trách nhiệm của các bên liên quan. Đồng thời, phải thiết lập cơ chế kiểm soát, giám sát, ứng dụng công nghệ để phát hiện gian lận, xử lý vi phạm và tăng cường tuyên truyền, nâng cao nhận thức về liêm chính học thuật trong môi trường số.

Lấy dữ liệu làm cơ sở cho quản trị, ra quyết định

Dự thảo Thông tư quy định việc ứng dụng công nghệ trong quản trị cơ sở giáo dục đại học phải được triển khai toàn diện trong công tác quản lý, điều hành, lấy dữ liệu làm nền tảng cho quản trị và ra quyết định, đồng thời bảo đảm tính công khai, minh bạch và trách nhiệm giải trình.

Các cơ sở giáo dục đại học có trách nhiệm xây dựng và phát triển cơ sở dữ liệu phục vụ công tác quản trị, quản lý nhà nước, nâng cao chất lượng đào tạo, kiểm tra, đánh giá và nghiên cứu khoa học. Cơ sở dữ liệu cũng là nền tảng cho hoạt động phân tích, dự báo và ứng dụng công nghệ số, bao gồm trí tuệ nhân tạo (AI).

Dữ liệu phải được chuẩn hóa, đồng bộ, bảo đảm khả năng tích hợp, liên thông và chia sẻ giữa các hệ thống. Đồng thời, các cơ sở giáo dục đại học phải bảo đảm an toàn, bảo mật và tính toàn vẹn của dữ liệu trong quá trình quản lý và khai thác.

Dự thảo yêu cầu phát triển hạ tầng số đồng bộ, đáp ứng khả năng kết nối, tích hợp và chia sẻ dữ liệu; đồng thời nâng cao năng lực số và năng lực ứng dụng AI cho người học, giảng viên và đội ngũ cán bộ quản lý giáo dục.

Sau khi được ban hành, Thông tư sẽ tạo cơ sở pháp lý quan trọng để thúc đẩy ứng dụng công nghệ, chuyển đổi số và AI có trách nhiệm trong giáo dục đại học, đồng thời tăng cường kiểm soát chất lượng, bảo vệ dữ liệu và bảo đảm liêm chính học thuật trong môi trường số.