Quang cảnh Hội nghị

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên điều hành Phiên thảo luận

Rà soát kỹ dự án Luật, tránh nguy cơ xung đột, chồng lấn với hệ thống pháp luật hiện hành

Dự án Luật Bưu chính (sửa đổi) gồm 09 chương 62 điều, được xây dựng nhằm cập nhật các quy định mới, tạo hành lang pháp lý phù hợp với sự phát triển của thị trường bưu chính trong kỷ nguyên số. Các đại biểu đánh giá việc thiết kế luật theo hướng chuyển đổi từ tư duy quản lý doanh nghiệp sang quản lý dựa trên mạng lưới và dữ liệu cùng bước tiến chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm là bước đi tích cực.

Theo Đại biểu Lê Thanh Hoàn, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Thanh Hóa, việc thể chế hóa các chính sách về bưu chính số, cơ chế thử nghiệm có kiểm soát và phát triển hạ tầng bưu chính trở thành hạ tầng thiết yếu của nền kinh tế là bước đi phù hợp. Đại biểu nhấn mạnh, bưu chính hiện đại không còn tồn tại biệt lập mà đã hòa nhập sâu vào các ngành và trở thành “xương sống” giao vận của ngành kinh tế số và thương mại điện tử. Nếu không rà soát thấu đáo, một số quy định có nguy cơ xung đột và chồng lấn với hệ thống pháp luật hiện hành, tạo gánh nặng chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp.

Đại biểu Lê Thanh Hoàn, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Thanh Hóa phát biểu

Theo đại biểu, khái niệm “dịch vụ bưu chính” quy định trong dự thảo bao gồm một số công đoạn liên quan như lưu kho, xử lý đơn hàng, đóng gói. Điều này sẽ buộc các trung tâm kho vận của thương mại điện tử và các doanh nghiệp bán lẻ phải đăng ký xin giấy phép dịch vụ bưu chính, tạo gánh nặng điều kiện kinh doanh kép và gia tăng rào cản tham gia thị trường, cũng như vi phạm nguyên tắc tự do kinh doanh trong lĩnh vực thương mại. Vì vậy, đại biểu đề nghị bỏ cụm từ “lưu kho, xử lý đơn hàng, đóng gói”, để các công đoạn này về đúng phân ngành dịch vụ logistics hỗ trợ theo Luật Thương mại. Theo đó, định nghĩa bưu chính tập trung vào 4 khâu cốt lõi gồm thu gom (chấp nhận), phân loại (khai thác/chia chọn), vận chuyển và phát (giao hàng).

Ngoài ra, đại biểu yêu cầu bổ sung tại khoản 4 Điều 5, các hoạt động lưu kho, xử lý đơn hàng, đóng gói do người bán hoặc nền tảng thương mại điện tử tự thực hiện hoặc thuê bên thứ 3 độc lập không thuộc phạm vi điều chỉnh của Luật này.

Các đại biểu tham dự Hội nghị

Tại các Điều 38, 41, 44, dự thảo quy định yêu cầu doanh nghiệp bưu chính phải gắn mã định danh, thu thập, lưu trữ thông tin người gửi và kết nối với các dữ liệu bưu chính theo thời gian thực cho cơ quan nhà nước. Đại biểu nêu quan điểm, việc này có thể xung đột với pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân. Nếu không giới hạn thẩm quyền, quy trình phê duyệt chặt chẽ, sẽ đe dọa an toàn dữ liệu cá nhân, lộ bí mật kinh doanh, doanh số, khách hàng của các sàn thương mại điện tử. Trong khi đó, trên các sàn thương mại điện tử, người mua và người bán đã trải qua quy trình định danh tài khoản bắt buộc qua VNeID, số điện thoại, ngân hàng. Việc yêu cầu doanh nghiệp bưu chính thực hiện thủ tục định danh lại hai chiều tạo ra sự trùng lặp, gây lãng phí xã hội. Đại biểu đề nghị cho phép liên thông và công nhận kết quả định danh người mua, người bán đã có sẵn, không bắt buộc doanh nghiệp bưu chính định danh lại hai chiều. Đồng thời, sửa đổi dự thảo theo hướng giới hạn việc kết nối, cung cấp dữ liệu bưu chính cho cơ quan nhà nước, chỉ thực hiện khi có văn bản yêu cầu đúng thẩm quyền, phục vụ điều tra vi phạm pháp luật hoặc an ninh quốc gia, áp dụng nguyên tắc tối thiểu hóa dữ liệu theo pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân.

Quy định chặt chẽ cơ chế thu hộ tiền hàng COD

Về cơ chế thu hộ tiền hàng COD, đại biểu cho rằng chưa đồng bộ với pháp luật về ngân hàng và tín dụng. Dự thảo quy định cho phép doanh nghiệp bưu chính thu hộ tiền bán hàng theo thỏa thuận và quy định nghĩa vụ đối soát, hoàn trả tiền thu hộ. Trong khi đó, dịch vụ COD trong thương mại điện tử có bản chất hoạt động nắm giữ trung chuyển dòng tiền tài chính của xã hội có thể lên tới hàng nghìn tỷ đồng mỗi ngày. Theo Luật Các tổ chức tín dụng và quy định về thanh toán không dùng tiền mặt là có hoạt động thu hộ, chi hộ, và trung gian thanh toán, phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về an toàn dòng tiền. Việc dự thảo luật chỉ coi COD là một nghĩa vụ dân sự thông thường mà không bắt buộc mở tài khoản đảm bảo cho ngân hàng thương mại sẽ tạo khoảng trống pháp lý. Vì vậy, đề nghị bổ sung quy định bắt buộc đối với hoạt động COD theo hướng doanh nghiệp bưu chính cung cấp dịch vụ thu hộ tiền hàng phải mở tài khoản tiền gửi thanh toán tách biệt với tài khoản bảo đảm tại ngân hàng thương mại, đồng thời nghiêm cấm việc hòa lẫn hoặc sử dụng tiền thu hộ COD vào mục đích vận hành của doanh nghiệp bưu chính.

Đại biểu Dương Khắc Mai, Phó Trưởng đoàn chuyên trách Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Lâm Đồng phát biểu

Đồng tình với quan điểm trên, đại biểu Dương Khắc Mai, đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Lâm Đồng cho rằng, cơ quan soạn thảo đã tiếp thu ý kiến thẩm tra, bổ sung quy định nghĩa vụ doanh nghiệp bưu chính phải quản lý đối soát và hoàn trả tiền thu hộ cho khách hàng đầy đủ, chính xác, đúng thời hạn theo thỏa thuận. Tuy nhiên đại biểu nhận định quy định này vẫn mang tính nguyên tắc, chưa đủ để đảm bảo cho người dân.

Đại biểu lý giải, tiền COD về bản chất là tài sản của bên thứ ba (tức là người bán hàng) mà doanh nghiệp bưu chính đang giữ hộ. Với quy mô thương mại điện tử hiện nay, dòng tiền này rất lớn. Nếu doanh nghiệp bưu chính gặp rủi ro tài chính, phá sản hoặc cố tình chiếm dụng vốn, quy định hoàn trả theo thỏa thuận sẽ không thực hiện được. Do vậy, đại biểu kiến nghị bổ sung yêu cầu bắt buộc doanh nghiệp bưu chính phải mở tài khoản chuyên dụng hoặc ký quỹ đối với dòng tiền COD để cách ly rủi ro với tài sản của doanh nghiệp, bảo đảm tiền của các chủ thể, doanh nghiệp không bị xâm phạm trong mọi tình huống.

Các đại biểu tham dự Phiên họp

Về nguyên tắc ủy quyền lập pháp đối với điều kiện kinh doanh, dự thảo đã thiết lập một cơ chế quản lý hiện đại, chuyển sang đăng ký và hậu kiểm. Tuy nhiên, dự thảo vẫn đang giao Chính phủ quy định chi tiết các điều kiện cốt lõi như biện pháp bảo đảm, an toàn an ninh và biện pháp quản lý chất lượng. Đại biểu đề xuất cần cân nhắc có nên giao ủy quyền toàn bộ cho Chính phủ hay không. Đại biểu cũng cho rằng cần thiết luật hóa các tiêu chí nguyên tắc cơ bản của các biện pháp này làm khung giới hạn pháp lý, nhằm đảm bảo tuân thủ nguyên tắc của Luật Đầu tư, hạn chế tình trạng các văn bản dưới luật diễn giải tùy nghi, có thể làm phát sinh giấy phép con hoặc các rào cản kỹ thuật, hạn chế quyền tự do kinh doanh của doanh nghiệp.

Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Phạm Đức Long tiếp thu ý kiến của các đại biểu

Phát biểu tại Hội nghị, Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Phạm Đức Long ghi nhận và tiếp thu tối đa các ý kiến của các đại biểu. Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ khẳng định ban soạn thảo sẽ tiếp tục nghiên cứu, làm rõ ranh giới pháp lý trong hoạt động lưu kho, xử lý đơn hàng, đóng gói của dịch vụ bưu chính với dịch vụ thương mại điện tử, vận tải kho bãi để tránh sự nhầm lẫn. Ngoài ra, Thứ trưởng khẳng định các quy định miễn trừ bồi thường thiệt hại gián tiếp, các vấn đề về bảo mật dữ liệu cá nhân đều tuân theo pháp luật hiện hành và các cam kết quốc tế mà Việt Nam tham gia.

Các đại biểu tham dự Hội nghị

Phát biểu kết luận nội dung này, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên đánh giá cao các ý kiến của các đại biểu, đồng thời đề nghị ban soạn thảo nghiên cứu luật hóa định danh truy vết và tiêu chí định lượng phát triển mảng bưu chính công cộng vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi, biên giới, hải đảo; phân định rõ bưu chính với logistic và thương mại điện tử, bảo đảm an ninh lưu gửi và tạo không gian phát triển cho các mô hình chuyển phát hiện đại.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên phát biểu kết luận

Phó Chủ tịch Quốc hội cũng yêu cầu ban soạn thảo làm rõ cơ chế hỗ trợ chi phí doanh nghiệp được chỉ định cung cấp dịch vụ công ích, cơ chế hạch toán độc lập, công khai chi phí giữa mảng công ích và thương mại, tránh lấy nguồn lực công bù chéo cho kinh doanh. Rà soát, hoàn thiện quy định bưu chính số, định danh và lưu trữ dữ liệu người gửi, bảo đảm chặt chẽ, khả thi, phòng chống lợi dụng chuyển hàng cấm, ma túy và vũ khí. Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị nghiên cứu bổ sung quy định về quyền đồng kiểm để chống lừa đảo thương mại điện tử, đồng thời rà soát kỹ, phân loại doanh nghiệp, bảo đảm cạnh tranh bình đẳng theo Luật Cạnh tranh.

Hải Yến, Cao Hoàng, Vũ Hiếu, Nguyễn Hùng