1. Khái niệm khởi nghiệp

Khởi nghiệp (entrepreneurship) được hiểu là quá trình một cá nhân hoặc một nhóm cá nhân khởi tạo và vận hành một hoạt động kinh doanh độc lập, thường thông qua việc thành lập doanh nghiệp mới. Chủ thể khởi nghiệp giữ vai trò sáng lập hoặc đồng sáng lập, chịu trách nhiệm quản lý, tổ chức nguồn lực và định hướng phát triển.

Về bản chất, khởi nghiệp bao gồm các hoạt động như: Tạo lập sản phẩm hoặc dịch vụ mới; Cải tiến phương thức cung ứng giá trị; Hoặc khai thác lại các sản phẩm, dịch vụ hiện có theo mô hình hoặc cách tiếp cận khác biệt.

Từ góc độ kinh tế học, khởi nghiệp tạo ra giá trị ở cả cấp độ vi mô và vĩ mô. Ở cấp độ cá nhân, hoạt động này mang lại quyền tự chủ nghề nghiệp và tiềm năng gia tăng thu nhập. Ở cấp độ xã hội, các doanh nghiệp mới góp phần tạo việc làm, thúc đẩy cạnh tranh, gia tăng năng suất và ổn định kinh tế – xã hội thông qua việc duy trì tỷ lệ thất nghiệp ở mức hợp lý.

2. Phân biệt khởi nghiệp và startup

Trong thực tiễn, hai khái niệm “khởi nghiệp” và “startup” thường bị sử dụng thay thế cho nhau. Tuy nhiên, xét về phương diện học thuật, đây là hai phạm trù có nội hàm khác biệt.

Khởi nghiệp là một quá trình hoặc hành động bắt đầu hoạt động kinh doanh độc lập.

Startup là một loại hình tổ chức cụ thể trong quá trình khởi nghiệp.

Theo Neil Blumenthal, đồng sáng lập Warby Parker, startup là một công ty nỗ lực giải quyết một vấn đề mà giải pháp chưa rõ ràng và thành công chưa được đảm bảo. Tương tự, Eric Ries – tác giả cuốn The Lean Startup – định nghĩa startup là một tổ chức được thiết kế nhằm tạo ra sản phẩm và dịch vụ mới trong điều kiện bất định cao.

Như vậy, startup là một dạng tổ chức hoạt động trong môi trường rủi ro và đổi mới mạnh mẽ, thường gắn với công nghệ và khả năng mở rộng nhanh. Trong khi đó, khởi nghiệp có phạm vi rộng hơn, bao gồm mọi hình thức bắt đầu kinh doanh, không nhất thiết phải mang tính đổi mới đột phá hay tăng trưởng theo cấp số nhân.

Có thể khẳng định: startup là một phương thức khởi nghiệp, nhưng không phải mọi hoạt động khởi nghiệp đều là startup.

3. Chủ thể của hoạt động khởi nghiệp

Về nguyên tắc, bất kỳ cá nhân trưởng thành nào có đủ năng lực pháp lý và nguồn lực cần thiết đều có thể tham gia khởi nghiệp. Hoạt động này không bị giới hạn bởi độ tuổi, giới tính hay vị trí địa lý.

Tuy nhiên, trong thực tế, nhóm thanh niên và sinh viên là lực lượng nổi bật trong phong trào khởi nghiệp. Lợi thế của nhóm này nằm ở Khả năng tiếp cận công nghệ mới; Tư duy linh hoạt và sáng tạo; Mức độ chấp nhận rủi ro cao; Nhu cầu khẳng định bản thân.

Ngược lại, hạn chế thường thấy là thiếu kinh nghiệm quản trị và nguồn lực tài chính, điều này làm gia tăng xác suất thất bại trong giai đoạn đầu.

4. Các yếu tố cốt lõi quyết định thành công khởi nghiệp

Từ góc độ khoa học quản trị và kinh tế học doanh nghiệp, thành công của một dự án khởi nghiệp phụ thuộc vào sự kết hợp của nhiều nhóm yếu tố:

4.1. Năng lực sáng tạo và tạo lợi thế cạnh tranh

Sáng tạo giúp doanh nghiệp xác định nhu cầu chưa được đáp ứng và xây dựng giá trị khác biệt so với đối thủ. Lợi thế cạnh tranh có thể xuất phát từ: Sản phẩm/dịch vụ độc đáo; Công nghệ; Mô hình kinh doanh; Hoặc cách thức tiếp cận thị trường.

Thay vì cạnh tranh trực tiếp trong thị trường bão hòa, doanh nghiệp có thể tìm kiếm phân khúc mới với mức độ cạnh tranh thấp hơn.

4.2. Nguồn vốn

Vốn là điều kiện vật chất đảm bảo cho việc đầu tư cơ sở hạ tầng, nhân lực và hoạt động vận hành ban đầu. Thiếu hụt vốn hoặc quản trị dòng tiền kém là nguyên nhân phổ biến dẫn đến thất bại của doanh nghiệp mới thành lập.

4.3. Kiên trì và khả năng chịu đựng rủi ro

Quá trình khởi nghiệp thường diễn ra trong điều kiện bất định. Nhiều doanh nhân thành công từng trải qua thất bại trước khi đạt được kết quả mong muốn. Do đó, khả năng duy trì động lực và học hỏi từ sai lầm là yếu tố mang tính quyết định.

4.4. Kiến thức chuyên môn và hiểu biết pháp lý

Khởi nghiệp trong bất kỳ lĩnh vực nào cũng đòi hỏi hiểu biết cơ bản về: Đặc điểm sản phẩm/dịch vụ; Quy trình vận hành; Công nghệ liên quan; Hệ thống pháp luật và quy định quản lý.

Nền tảng chuyên môn giúp giảm thiểu rủi ro do thiếu hiểu biết và nâng cao chất lượng ra quyết định.

4.5. Nghiên cứu thị trường

Nghiên cứu thị trường cung cấp dữ liệu về: Xu hướng và tốc độ tăng trưởng; Mức độ cạnh tranh; Hành vi và đặc điểm nhân khẩu học của khách hàng; Hồ sơ đối thủ.

Thông tin này là cơ sở để xây dựng chiến lược sản phẩm và định vị thị trường.

4.6. Quản lý tài chính

Quản lý tài chính bao gồm lập ngân sách, kiểm soát chi phí và tối ưu dòng tiền. Trong giai đoạn đầu khi doanh thu chưa ổn định, năng lực này có ý nghĩa sống còn đối với doanh nghiệp.

4.7. Kỹ năng quản trị và hoạch định chiến lược

Khởi nghiệp không chỉ dừng lại ở ý tưởng mà còn là quá trình tổ chức thực thi. Các kỹ năng quan trọng bao gồm: Ủy quyền và phân bổ trách nhiệm; Lãnh đạo đội ngũ; Hoạch định chiến lược trung và dài hạn (3–5 năm); Quản lý thời gian và cảm xúc; Kỹ năng giao tiếp và đàm phán.

Những kỹ năng này giúp doanh nghiệp vận hành hiệu quả và thích ứng với biến động môi trường kinh doanh.

Kết luận

Khởi nghiệp là một quá trình kinh tế – xã hội phức tạp, đòi hỏi sự kết hợp giữa sáng tạo, nguồn lực, kiến thức và kỹ năng quản trị. Việc phân biệt rõ khái niệm khởi nghiệp và startup giúp tránh nhầm lẫn trong nhận thức và hoạch định chính sách. Thành công trong khởi nghiệp không chỉ phụ thuộc vào ý tưởng ban đầu mà còn phụ thuộc vào năng lực tổ chức, khả năng thích nghi và sự bền bỉ của chủ thể khởi nghiệp trong môi trường đầy bất định.