Startup có phải là doanh nghiệp SME?

Không ít người cho rằng startup đồng nghĩa với doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME), tuy nhiên hai khái niệm này không hoàn toàn trùng khớp. SME chủ yếu được phân loại dựa trên quy mô vốn và lao động, trong khi startup được nhận diện qua mô hình tăng trưởng và tính đổi mới. Một startup có thể bắt đầu với quy mô nhỏ, nhưng mục tiêu thường hướng đến tăng trưởng nhanh và mở rộng thị trường ở phạm vi lớn, điều mà nhiều SME không đặt làm trọng tâm chiến lược.

Đặc trưng nổi bật của doanh nghiệp khởi nghiệp

Trước hết, startup thường theo đuổi yếu tố đột phá. Họ có thể tạo ra sản phẩm hoàn toàn mới, cải tiến đáng kể công nghệ sẵn có hoặc xây dựng mô hình kinh doanh khác biệt so với thông lệ thị trường. Những ý tưởng như nền tảng chia sẻ chỗ ở của Airbnb hay công nghệ sản xuất bằng in 3D là minh chứng cho tư duy đổi mới này.

Bên cạnh đó, startup thường mang tham vọng tăng trưởng mạnh mẽ. Họ không chỉ hướng đến lợi nhuận ổn định mà còn đặt mục tiêu mở rộng nhanh chóng và chiếm lĩnh thị trường. Sự thành công của dòng iPhone từ Apple cho thấy cách một sản phẩm có thể tạo ra xu hướng mới và thay đổi cục diện ngành công nghiệp.

Các mô hình khởi nghiệp phổ biến hiện nay

Một trong những hình thức dễ tiếp cận nhất là khởi nghiệp dựa trên chuyên môn cá nhân. Nhà sáng lập tận dụng kiến thức, kỹ năng và kinh nghiệm tích lũy để xây dựng mô hình kinh doanh riêng. Ví dụ, một người có nền tảng về ẩm thực có thể phát triển thương hiệu sản phẩm đặc trưng của mình từ những trải nghiệm thực tế.

Bên cạnh đó là nhóm startup quy mô nhỏ và vừa trong các lĩnh vực quen thuộc như dịch vụ ăn uống, làm đẹp hoặc bán lẻ. Mô hình này phổ biến nhờ mức độ rủi ro tương đối thấp và khả năng tạo việc làm ổn định, dù tốc độ tăng trưởng thường không quá đột biến.

Đối với startup có khả năng mở rộng cao, yếu tố công nghệ và thị trường tiềm năng đóng vai trò then chốt. Những doanh nghiệp này xây dựng mô hình có thể nhân rộng nhanh chóng và thu hút vốn đầu tư lớn. TikTok là ví dụ tiêu biểu khi phát triển mạnh mẽ trên quy mô toàn cầu trong thời gian ngắn.

Một số startup được thành lập với kỳ vọng phát triển độc lập, nhưng sau đó được các tập đoàn lớn mua lại. Instagram đã được Facebook thâu tóm năm 2012 với giá khoảng 1 tỷ USD, mở ra hướng đi mới cho cả hai bên.

Ngoài ra, còn có mô hình startup hướng đến giá trị xã hội. Những doanh nghiệp này vẫn tạo doanh thu nhưng ưu tiên tác động tích cực cho cộng đồng. Tại Việt Nam, Tohe là ví dụ về mô hình kết hợp kinh doanh với hỗ trợ trẻ em có hoàn cảnh khó khăn thông qua hoạt động sáng tạo nghệ thuật.

Các giai đoạn phát triển của một startup

Giai đoạn đầu tiên là xác lập định hướng. Ở bước này, đội ngũ sáng lập cần hoàn thiện ý tưởng, xác định khách hàng mục tiêu và xây dựng kế hoạch hành động cụ thể. Sự chuẩn bị kỹ lưỡng sẽ giúp hạn chế rủi ro và tạo nền tảng vững chắc cho quá trình triển khai.

Tiếp theo là giai đoạn thử thách. Đây thường là thời điểm khó khăn nhất khi startup phải đối mặt với áp lực tài chính, phản hồi thị trường chưa như kỳ vọng và những điều chỉnh về mô hình kinh doanh. Nhiều doanh nghiệp không vượt qua được giai đoạn này nếu thiếu sự kiên trì và chiến lược phù hợp.

Khi vượt qua khó khăn ban đầu, startup bước vào giai đoạn thích nghi và ổn định. Hiệu suất làm việc được cải thiện, doanh thu bắt đầu tăng hoặc mức lỗ giảm dần. Doanh nghiệp tập trung củng cố bộ máy vận hành, hoàn thiện quy trình và xây dựng đội ngũ nhân sự chất lượng hơn.

Cuối cùng là giai đoạn tăng trưởng bền vững. Ở thời điểm này, hệ thống quản trị đã được chuẩn hóa, mục tiêu dài hạn được xác lập rõ ràng và doanh nghiệp có khả năng mở rộng thị trường. Đây là thành quả của quá trình tích lũy kinh nghiệm, tối ưu mô hình và phát triển nguồn lực một cách bài bản.

Nhìn chung, hành trình của một startup không chỉ là câu chuyện về ý tưởng sáng tạo mà còn là quá trình thích nghi, điều chỉnh và mở rộng. Việc hiểu rõ đặc điểm, mô hình và từng giai đoạn phát triển sẽ giúp nhà sáng lập chủ động hơn trong việc hoạch định chiến lược và gia tăng cơ hội thành công.