Hệ thống tưới phun sương tự động đang được vận hành hiệu quả tại HTX Hoa lan Cù Lao Dung. Ảnh: CTV

Đề tài “Xây dựng mô hình nhân giống và trồng hoa lan ứng dụng công nghệ tưới tự động tại huyện Cù Lao Dung, tỉnh Sóc Trăng” thực hiện khi còn tỉnh Sóc Trăng (cũ) và được nghiệm thu sau khi hợp nhất TP Cần Thơ mới. Đến nay, mô hình tiếp tục được duy trì và ứng dụng, phát huy hiệu quả của việc chuyển đổi và ứng dụng công nghệ tiên tiến trong nông nghiệp. 

Tỉnh Sóc Trăng trước đây đã triển khai nhiều chương trình chuyển đổi cơ cấu cây trồng, hướng đến mục tiêu phát triển nông nghiệp bền vững, thích ứng với biến đổi khí hậu và điều kiện khắc nghiệt vùng hạ lưu. Trong xu hướng đó, trên địa bàn Cù Lao Dung đã từng bước chuyển đổi diện tích trồng mía kém hiệu quả sang các cây trồng có giá trị kinh tế cao hơn và khả năng chịu hạn, mặn tốt hơn. Trong số các cây trồng mới, hoa lan là lựa chọn tiềm năng vì mang lại giá trị kinh tế, có thị trường tiêu thụ ổn định và phù hợp với điều kiện sản xuất trong nhà lưới.

Tuy nhiên, việc sản xuất hoa lan tại địa phương có quy mô nhỏ lẻ, chủ yếu dựa vào kinh nghiệm truyền thống. Công nghệ canh tác còn hạn chế, thiếu tính đồng bộ; năng suất và chất lượng hoa chưa ổn định. Đặc biệt, hệ thống tưới tiêu thủ công vừa tốn nhân công, vừa gây lãng phí nước và phân bón, ảnh hưởng đến hiệu quả kinh tế và tính bền vững của chuỗi giá trị hoa lan. Xuất phát từ thực tế đó, nhóm thực hiện đề tài đã xây dựng mô hình mới với những quy trình, công nghệ hiện đại, bài bản, giúp người trồng lan khắc phục những hạn chế trước đây.

Anh Thạch Anh Duy, Chủ nhiệm đề tài, cho biết: “Chúng tôi đã lựa chọn hai giống Dendro chớp và Dendro nắng của lan Dendrobium làm đối tượng nghiên cứu. Đây là hai giống lan được thị trường ưa chuộng, có giá trị kinh tế cao, phù hợp với thị hiếu của người tiêu dùng và thích nghi tốt với điều kiện sinh thái Cù Lao Dung - nơi có nền nhiệt cao, độ ẩm lớn, cường độ chiếu sáng mạnh và mùa khô kéo dài. Bên cạnh đó, ứng dụng công nghệ tưới tự động: kết hợp giữa cảm biến IoT, điều khiển thông minh và kỹ thuật vi-môi trường (microclimate control) để tối ưu hóa việc sử dụng nước, nâng cao chất lượng cây trồng, tiết kiệm chi phí, nhân công”.

Đầu tiên, nhóm nghiên cứu và hoàn thiện quy trình nhân giống và trồng 2 giống lan Dendro chớp và Dendro nắng bằng phương pháp tách chiết phù hợp điều kiện sinh thái, đảm bảo tỷ lệ sống cao, sinh trưởng ổn định, phẩm chất hoa đạt chuẩn thương phẩm. Tiếp đó là xây dựng mô hình thực nghiệm 250m2 trong nhà lưới tại HTX Hoa lan Cù Lao Dung; hoàn thiện quy trình kỹ thuật trồng lan ứng dụng công nghệ thông minh: thiết kế và vận hành thành công hệ thống tưới phun sương tự động, sử dụng cảm biến giám sát vi khí hậu (nhiệt độ, độ ẩm), điều khiển tưới dựa trên ngưỡng, hoạt động ổn định và tiết kiệm năng lượng thông qua ứng dụng E-Sensor IoT trên điện thoại smartphone hoặc các thiết bị di động thông minh. Sau 4 tháng trồng, 250 cây lan Dendro chớp và 750 cây lan Dendro nắng có tỷ lệ sống 96%, cây sinh trưởng tốt, cây cao trên 20cm, có 15-20 đốt, đường kính thân 1,3-1,5cm. Cuối cùng là đào tạo và chuyển giao công nghệ cho đội ngũ kỹ thuật viên và thành viên HTX, hình thành năng lực tự chủ về vận hành - bảo trì - tối ưu hệ thống.

Theo tính toán, tuy chi phí đầu tư ban đầu cao vì chủ yếu dành cho xây dựng cơ sở hạ tầng và lắp đặt hệ thống tưới tự động. Nhưng so với phương thức tưới thủ công, mô hình tưới tự động giúp giảm 25-30% chi phí vận hành hằng tháng nhờ tiết kiệm công lao động (giảm ít nhất 1 nhân công thường trực) và giảm lượng nước tưới khoảng 30-35% nhờ điều khiển chính xác theo độ ẩm.

Với quy mô 250m², mô hình trồng 2.000 chậu hoa lan Dendrobium, sau khi trừ chi phí, lợi nhuận ròng ước đạt 70-90 triệu đồng/năm, tương đương tỷ suất lợi nhuận khoảng 20-25%/năm. Dự kiến, thời gian hoàn vốn của mô hình từ 3-4 năm, tùy thuộc giá bán và chu kỳ tái sử dụng vật tư. Như vậy, mô hình tưới tự động không chỉ giúp giảm chi phí sản xuất và nâng cao năng suất, mà còn tăng hiệu quả sử dụng tài nguyên, tạo ra lợi nhuận ổn định và có khả năng mở rộng quy mô trong điều kiện sản xuất HTX.

Ông Trịnh Văn Tư, thành viên HTX Hoa lan Cù Lao Dung và thành viên chính của đề tài, chia sẻ: “Hiện xã viên đều ứng dụng quy trình nhân giống bằng phương pháp tách chiết của đề tài để cho cây giống chất lượng cao. Còn mô hình tưới tự động rất hiệu quả, nhất là trong mùa nắng, vừa tiết kiệm nước, vừa giúp cây phát triển đồng đều. Một số xã viên dự tính, khi có điều kiện thích hợp sẽ đầu tư hệ thống tưới tự động cho vườn lan của cá nhân để phát triển tốt hơn”.

LỆ THU