Từ lâu, nấm đã được xem là những sinh vật có khả năng sống sót cao. Tuy nhiên, nghiên cứu mới cho thấy một số loài thậm chí có thể vượt qua thử thách khắc nghiệt hơn: hành trình từ Trái Đất đến Sao Hỏa.

Trong nghiên cứu công bố trên tạp chí Applied and Environmental Microbiology, các nhà khoa học đã phân tích các vi sinh vật nấm thu thập từ các phòng sạch của NASA — nơi tàu vũ trụ được lắp ráp và kiểm tra trong điều kiện kiểm soát nghiêm ngặt. Dù môi trường được thiết kế để loại bỏ nhiễm bẩn, một số vi sinh vật vẫn tồn tại. Khi được đặt trong điều kiện mô phỏng chuyến bay không gian và bề mặt Sao Hỏa, bào tử của loài nấm Aspergillus calidoustus đã sống sót.

Nấm có thể chịu đựng điều kiện cực đoan

“Điều này không có nghĩa là việc làm nhiễm bẩn Sao Hỏa là điều dễ xảy ra, nhưng giúp chúng ta đánh giá tốt hơn nguy cơ sống sót của vi sinh vật,” nhà vi sinh học Kasthuri Venkateswaran cho biết. Ông từng là nhà khoa học cấp cao tại Phòng thí nghiệm Động cơ Phản lực (JPL) của NASA, nơi thực thi các chính sách bảo vệ hành tinh.

Không giống vi khuẩn, nấm ít được nghiên cứu trong lĩnh vực bảo vệ hành tinh, nhưng chúng có những đặc điểm đáng chú ý:

• Bào tử chịu được khô hạn
• Kháng bức xạ
• Sống sót khi thiếu dinh dưỡng

Những đặc tính này tương tự môi trường trong không gian.

Nghiên cứu này là một trong những bằng chứng đầu tiên cho thấy các sinh vật nhân thực (có cấu trúc tế bào phức tạp) có thể tồn tại xuyên suốt các giai đoạn của một sứ mệnh không gian.

Vì sao phòng sạch không hoàn toàn “sạch”?

Phòng sạch của NASA là một trong những môi trường kiểm soát nghiêm ngặt nhất:

• Không khí được lọc liên tục
• Bề mặt được khử trùng
• Quy trình làm việc rất chặt chẽ

Tuy nhiên, một số vi sinh vật vẫn thích nghi và tồn tại. Theo thời gian, chúng có thể phát triển khả năng:

• Chịu hóa chất khử trùng
• Sống trong môi trường khô
• Tồn tại với rất ít dinh dưỡng

Điều này khiến chúng trở thành mối quan tâm lớn trong công tác bảo vệ hành tinh — nhằm tránh việc mang sinh vật Trái Đất sang các hành tinh khác.

Thử nghiệm khả năng sống sót đến Sao Hỏa

Nhóm nghiên cứu đã phân tích 27 chủng nấm thu thập trong sứ mệnh Mars 2020 (đưa robot Perseverance lên Sao Hỏa), cùng với hai vi sinh vật nổi tiếng chịu bức xạ tốt.

Các bào tử nấm được thử nghiệm trong điều kiện mô phỏng:

• Nhiệt độ cực thấp
• Bức xạ tử ngoại và ion hóa mạnh
• Áp suất khí quyển thấp
• Tiếp xúc với lớp đất đá Sao Hỏa (regolith)

Đây là những điều kiện tương tự cả trong không gian lẫn trên bề mặt Sao Hỏa.

Kết quả cho thấy:

• Aspergillus calidoustus là loài nổi bật nhất
• Sống sót trong hầu hết các thử nghiệm Chỉ bị tiêu diệt khi kết hợp nhiệt độ cực thấp và bức xạ rất cao

Ý nghĩa đối với các sứ mệnh Sao Hỏa

Kết quả cho thấy loài nấm này có thể:

• Sống sót sau quá trình làm sạch tàu vũ trụ
• Tồn tại trong hành trình không gian
• Và vẫn còn khả năng sống khi đến Sao Hỏa

Phát hiện này nối tiếp các nghiên cứu trước đó từng tìm thấy vi khuẩn và nấm trên bề mặt tàu vũ trụ dù đã khử nhiễm.

Nói cách khác, nếu một số vi sinh vật có thể “lén” đi tới Sao Hỏa, thì việc tìm kiếm sự sống ngoài hành tinh sẽ trở nên phức tạp hơn nhiều — vì chúng ta phải chắc chắn rằng thứ mình phát hiện không phải là… sinh vật từ Trái Đất mang theo