Các nhà nghiên cứu đang điều tra một sự kiện bất thường trong không gian sâu khiến họ phải tìm kiếm lời giải. Vụ nổ này kéo dài lâu hơn nhiều so với các sự kiện tương tự từng được ghi nhận, khiến nó trở thành một trong những hiện tượng năng lượng cao kỳ lạ nhất trong nhiều thập kỷ.

NASA cho biết các nhà khoa học đã sử dụng JWST để phân tích GRB 250702B – một vụ nổ tia gamma kéo dài. Những vụ nổ như vậy thuộc nhóm hiện tượng giàu năng lượng nhất trong vũ trụ. Thông thường, chúng xảy ra khi một ngôi sao khổng lồ sụp đổ và tạo thành black hole, giải phóng một luồng bức xạ gamma cực mạnh nhưng rất ngắn. Tuy nhiên, GRB 250702B lại không tuân theo quy luật này.

Một vụ nổ tia gamma phá vỡ mọi kỳ vọng

“Vật thể này có những đặc tính cực đoan rất khó giải thích,” Huei Sears, nhà nghiên cứu sau tiến sĩ tại Đại học Rutgers, cho biết. “Thông thường, các vụ nổ này kết thúc trong chưa đầy một phút, nhưng GRB 250702B kéo dài hàng giờ và thậm chí còn có dấu hiệu hoạt động tia X từ một ngày trước đó.”

Các nhà thiên văn từ nhiều tổ chức đang cùng phân tích dữ liệu của sự kiện này, bao gồm các nhà khoa học làm việc với Einstein Probe của Trung Quốc và các nhà nghiên cứu sử dụng Very Large Array – hệ kính thiên văn vô tuyến nổi tiếng.

Vụ nổ phát ra sóng tia gamma trong ít nhất 7 giờ – gần gấp đôi kỷ lục trước đó của các sự kiện tương tự. Một giả thuyết cho rằng GRB 250702B có thể hình thành khi một hố đen có khối lượng khoảng gấp ba lần Mặt Trời tương tác và hợp nhất với một ngôi sao đồng hành gần đó.

“Eliza Neights từ Trung tâm Bay Không gian Goddard của NASA cho biết: “Đây chắc chắn là một vụ bùng nổ không giống bất kỳ sự kiện nào chúng ta từng thấy trong 50 năm qua.”

Những lời giải thích cạnh tranh

Các nhà khoa học đang xem xét nhiều khả năng:

• Đây có thể là một vụ nổ tia gamma cực đoan hiếm gặp.
• Hoặc là một tidal disruption event – khi một ngôi sao bị xé toạc bởi lực hấp dẫn của hố đen (có thể lớn hơn Mặt Trời hàng nghìn lần).
• Một giả thuyết khác cho rằng một hố đen nhỏ đã hợp nhất với một “sao helium” – tàn dư của một ngôi sao đã mất lớp vỏ ngoài – và tiêu thụ nó từ bên trong.

Dù nguyên nhân là gì, quá trình này đã tạo ra các tia năng lượng mạnh bắn ra không gian.

Các kính thiên văn toàn cầu theo dõi sự kiện

Sự kiện được phát hiện lần đầu vào ngày 2 tháng 7 bởi Fermi Gamma-ray Space Telescope. Sau đó, các đài quan sát trên khắp thế giới đã đồng loạt theo dõi.

Nhờ độ sáng cực lớn, các nhà khoa học có thể quan sát sự kiện ở nhiều bước sóng khác nhau:

• Tia gamma
• Tia X
• Hồng ngoại
• Sóng vô tuyến

Tuy nhiên, nó không được phát hiện trong ánh sáng khả kiến.

“Chỉ nhờ sự kết hợp của nhiều thiết bị trên các tàu vũ trụ khác nhau, chúng tôi mới có thể hiểu được sự kiện này,” nhà vật lý thiên văn Eric Burns cho biết.

JWST tiết lộ thiên hà chủ ở xa

Hình ảnh từ Hubble Space Telescope cho thấy một thiên hà kỳ lạ tại vị trí vụ nổ. Ban đầu, các nhà thiên văn chưa rõ đó là hai thiên hà đang va chạm hay một thiên hà bị chia cắt bởi dải bụi dày.

Quan sát chi tiết hơn bằng JWST cho thấy đây là một thiên hà lớn duy nhất, cách Trái Đất khoảng 8 tỷ năm ánh sáng – nghĩa là vụ nổ xảy ra từ rất lâu trước khi Trái Đất hình thành.

Bí ẩn vẫn chưa được giải đáp

Các quan sát mới củng cố khả năng GRB 250702B là một vụ nổ tia gamma, nhưng bằng chứng vẫn chưa đủ chắc chắn.

“Chúng ta mới chỉ quan sát được rất ít sự kiện kiểu này, nên chưa biết chúng phát triển như thế nào,” Sears nói. “Nhiều nghiên cứu đưa ra các lời giải thích khác nhau, thậm chí mâu thuẫn. Chúng ta vẫn còn ở giai đoạn đầu trong việc hiểu điều gì thực sự đã xảy ra.”

Dù kết luận cuối cùng là gì, các nhà nghiên cứu đều đồng ý rằng phát hiện này rất quan trọng.

“Đây là cơ hội hiếm có để nghiên cứu những giới hạn cực đoan trong quá trình tiến hóa của sao và hố đen,” Sears nói. “GRB 250702B thậm chí có thể là dấu hiệu của một hiện tượng hoàn toàn mới.”